<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="J34nB296">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition), Electronic version, No. B296 漆園指通</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">嘉興大藏經（新文豐版）數位版, No. B296 漆園指通</title>
			<author>淸 淨挺著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>3卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">J</idno>.<idno type="vol">34</idno>.<idno type="no">B296</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-11 16:04:33 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">嘉興大藏經（新文豐版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">漆園指通</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version), Punctuated text as provided by Mr. Li Ming-Fang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入（版本一），CBETA 人工輸入（版本二），李明芳大德提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【嘉興】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【嘉興-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01334">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01334</charName>
				<mapping cb:dec="984374" type="PUA">U+F0536</mapping>
			<mapping type="unicode">U+39AC</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+羅]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01666">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01666</charName>
				<mapping cb:dec="984706" type="PUA">U+F0682</mapping>
			<mapping type="unicode">U+233FE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[木*戈]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21399">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21399</charName>
				<mapping cb:dec="1004439" type="PUA">U+F5397</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[耒*咼]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21410">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21410</charName>
				<mapping cb:dec="1004450" type="PUA">U+F53A2</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[踞-古+立]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2008-12-02T16:22:28">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0027a" ed="J" xml:id="J34.B296.0027a"/>
<lb n="0027a01" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">序</cb:mulu><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">錢澄序</cb:mulu><head>漆園指通序</head>
<lb n="0027a02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027a0201">古今著《莊子》者，亡慮數百十家，各自其所見以爲解，
<lb n="0027a03" ed="J"/>莊子未嘗不遇也。<name role="" type="person">太史公</name>曰：「莊子著書，率寓言，無事
<lb n="0027a04" ed="J"/>實，洸洋自恣以適<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a0401" n="0027a0401"/><anchor xml:id="beg0027a0401" n="0027a0401"/>己<anchor xml:id="end0027a0401"/>。」後人惡其越禮破經，不可爲訓。
<lb n="0027a05" ed="J"/>晉人淸譚放達，實始於莊。此非莊子之過，不善讀《莊
<lb n="0027a06" ed="J"/>子》者之過也。自我觀之，莊子有用世之學，有用世之
<lb n="0027a07" ed="J"/>志。知世不可用，遂詭託諸大而無用之言，而又自明
<lb n="0027a08" ed="J"/>其志曰：「無所可用，安所困苦哉。」衣繡之犧，曳尾之龜，
<lb n="0027a09" ed="J"/>蓋審之熟矣。莊子與孟子同時，其才具足相當，特小
<lb n="0027a10" ed="J"/>黠耳。孟子往來於齊梁之間，舌敝唇焦，以破儀衍之
<lb n="0027a11" ed="J"/>說，而進仁義之論。纔小用於滕，幾至亡國。仁義之不
<lb n="0027a12" ed="J"/>能行於當世，明矣。莊子訾仁義、毀先王，似有鑒於孟
<lb n="0027a13" ed="J"/>子而立說也。使當世有用莊子之言者，其禍豈不更
<lb n="0027a14" ed="J"/>烈於仁義。而莊子之黠，在秪存其言於世，而決不爲
<lb n="0027a15" ed="J"/>世用。此其藏身之妙，固非孟子可及也。雖然，莊子之
<lb n="0027a16" ed="J"/>學，未嘗不可用，特不可用於戰國時耳。〈齊物論〉之因
<lb n="0027a17" ed="J"/>是因非，〈養生主〉之以無間入有間，〈人間世〉之託不得
<lb n="0027a18" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0027a1801" n="0027a1801"/><anchor xml:id="beg0027a1801" n="0027a1801"/>已<anchor xml:id="end0027a1801"/>以養中，〈德充符〉之不唱而和，〈大宗師〉之兩忘而化
<lb n="0027a19" ed="J"/>於道，〈應帝王〉之不將不迎，此非用世之格言乎。又曰：
<lb n="0027a20" ed="J"/>「物者莫足爲也，而不可不爲。」曰：「上必無爲而用天下，
<lb n="0027a21" ed="J"/>下必有爲爲天下用。」諸如此說，豈亡世者耶？大抵莊
<lb n="0027a22" ed="J"/>子以自然爲宗，以不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a2201" n="0027a2201"/><anchor xml:id="beg0027a2201" n="0027a2201"/>已<anchor xml:id="end0027a2201"/>爲用，而其學本諸大易之
<lb n="0027a23" ed="J"/>因。司馬譚曰：「不爲物先，不爲物後，因時爲業，因物與
<lb n="0027a24" ed="J"/>合。」可謂善言莊子者矣。郭象以莊子之旨，生時安生，
<lb n="0027a25" ed="J"/>死時安死，生死之情旣齊，則無爲當生而憂死矣。緣
<lb n="0027a26" ed="J"/>於不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0027a2601" n="0027a2601"/><anchor xml:id="beg0027a2601" n="0027a2601"/>已<anchor xml:id="end0027a2601"/>，則所爲皆當。甚矣，象之解莊，有當於吾之
<lb n="0027a27" ed="J"/>解莊也。今人於莊，道者見之謂之道，禪者見之謂之
<lb n="0027a28" ed="J"/>禪，精於儒者見之謂之通乎三敎，此《指通》之所由著
<lb n="0027a29" ed="J"/>也。俍亭大師，儒而禪者也，於莊作禪解，於解作禪語。
<lb n="0027a30" ed="J"/>解之妙固非吾可思議，語之妙直可自作一書。昔人
<pb n="0027b" ed="J" xml:id="J34.B296.0027b"/>
<lb n="0027b01" ed="J"/>謂郭象之註《莊》，王輔嗣之註《易》，離《莊》與《易》，其註自可
<lb n="0027b02" ed="J"/>孤行。今俍師之書亦猶是也。夫俍師之逃於禪，與莊
<lb n="0027b03" ed="J"/>子之不用於世，皆以無用爲用。而吾之論莊，則與俍
<lb n="0027b04" ed="J"/>師之解莊，其旨趣各不相謀。卽吾之《南華得意》一書，
<lb n="0027b05" ed="J"/>其說又與吾今之論自異，要無不可以遇莊也。亦猶
<lb n="0027b06" ed="J"/>莊子之書自相反覆，無往而非莊子一家言也。莊子
<lb n="0027b07" ed="J"/>曰：「萬世而下，知其解者，猶旦暮遇之。」吾與師亦各遇
<lb n="0027b08" ed="J"/>其所遇耳。</p>
<lb n="0027b09" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b0901">龍眠同學法敎弟錢澄拜題</p></cb:div>
<lb n="0027b10" ed="J"/>
<lb n="0027b11" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">錢江序</cb:mulu><head>漆園指通序</head>
<lb n="0027b12" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b1201">莊周、惠施生襄周，其言瑰異汪洋，闇與道會。石渠、天
<lb n="0027b13" ed="J"/>祿諸儒耑務經術，則固有所忽遑也。江左以來，喜譚
<lb n="0027b14" ed="J"/>名理；<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1401" n="0027b1401"/><anchor xml:id="beg0027b1401" n="0027b1401"/>踞<anchor xml:id="end0027b1401"/>胡床、握<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1402" n="0027b1402"/><anchor xml:id="beg0027b1402" n="0027b1402"/>麈<anchor xml:id="end0027b1402"/>柄，庶幾近之。俍亭和尙攄奧衍之
<lb n="0027b15" ed="J"/>鴻文、挹淸虛之秘府，曩嘗與余探羲皇、溯河雒，能使
<lb n="0027b16" ed="J"/>充宗折角、輔嗣扶輪；余每嘆爲不可及。邇乃披襟蔥
<lb n="0027b17" ed="J"/>嶺、遊歷竺乾，總百氏之紛紜、辯五宗之同異；筆之所
<lb n="0027b18" ed="J"/>涉、口之所宣，莫不晰精窮幽、探微入妙。間取《南華》一
<lb n="0027b19" ed="J"/>帙，參之<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b1901" n="0027b1901"/><anchor xml:id="beg0027b1901" n="0027b1901"/>己<anchor xml:id="end0027b1901"/>意、綴以群言，向、郭結其鋒鋩，支、許停其辯
<lb n="0027b20" ed="J"/>論。嗚呼！异<anchor xml:id="nkr_note_add_0027b2001" n="0027b2001"/><anchor xml:id="beg0027b2001" n="0027b2001"/>已<anchor xml:id="end0027b2001"/>。寒蘆未折、璧觀未成，遠公結社於廬山、
<lb n="0027b21" ed="J"/>道安振衣於河朔，奉《周易》，善《老》、《莊》，大義微文炳如星
<lb n="0027b22" ed="J"/>日；不有俍公，奚以發其覆載？是書出，而東海聖人、西
<lb n="0027b23" ed="J"/>海聖人當共望塵而拜矣。</p>
<lb n="0027b24" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027b2401">鴛水法弟錢江拜手題</p></cb:div>
<lb n="0027b25" ed="J"/>
<lb n="0027b26" ed="J"/>
<lb n="0027b27" ed="J"/>
<lb n="0027b28" ed="J"/>
<lb n="0027b29" ed="J"/>
<lb n="0027b30" ed="J"/>
<pb n="0027c" ed="J" xml:id="J34.B296.0027c"/>
<lb n="0027c01" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">嚴沆</cb:mulu><head>漆園指通序</head>
<lb n="0027c02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c0201">沖虛鴻烈，與南華爲倡和，而猶龍之學不孤。晉人喜
<lb n="0027c03" ed="J"/>讀《老》、《易》，向、郭註《莊》，猶彥輔之於玄，輔嗣之於易也，不
<lb n="0027c04" ed="J"/>異人意云爾也。夫《易》不盡於焦贛也，夫《詩》不盡於韓
<lb n="0027c05" ed="J"/>嬰也。自京房譚易，則任擧之皆易；自厓生說詩，則任
<lb n="0027c06" ed="J"/>擧之皆詩也。雲溪指莊，何其合也？雲溪曰：「南華者，奧
<lb n="0027c07" ed="J"/>矣，博矣，是道家之言也。三墨八儒，槪乎其未有取也。
<lb n="0027c08" ed="J"/>無<anchor xml:id="nkr_note_add_0027c0801" n="0027c0801"/><anchor xml:id="beg0027c0801" n="0027c0801"/>已<anchor xml:id="end0027c0801"/>，而一用之於禪，其六合之內歟？是六合之外歟？
<lb n="0027c09" ed="J"/>古之得道者歟？古之得道者歟？吾庶幾一遇歟？」向、郭
<lb n="0027c10" ed="J"/>而後，解莊者多矣，文不類也，旨不類也。讀雲溪之書，
<lb n="0027c11" ed="J"/>則依然見莊子也。吾無間也，吾無間也。廢莊、廣莊，皆
<lb n="0027c12" ed="J"/>剩筆也。</p>
<lb n="0027c13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c1301">康熙辛亥夏日，禹航同學法弟嚴沆題於維揚旅次。</p></cb:div>
<lb n="0027c14" ed="J"/>
<lb n="0027c15" ed="J"/>
<lb n="0027c16" ed="J"/>
<lb n="0027c17" ed="J"/>
<lb n="0027c18" ed="J"/>
<lb n="0027c19" ed="J"/>
<lb n="0027c20" ed="J"/>
<lb n="0027c21" ed="J"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="2" type="序">許承家序</cb:mulu><head>漆園指通後序</head>
<lb n="0027c22" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0027c2201">莊子之書，爲晉儒所稱引，至唐天寶而名其書爲經，
<lb n="0027c23" ed="J"/>可謂尊之至矣。然自郭、向而外，或註、或論、或講疏，率
<lb n="0027c24" ed="J"/>各出其所見，以上窺乎莊子著書之指，而於寓言洸
<lb n="0027c25" ed="J"/>洋自恣之意，亦少失矣。夫莊子之論道也，自然而然，
<lb n="0027c26" ed="J"/>而卒莫知其所以然。故得莊之深者，不求甚解者也。
<lb n="0027c27" ed="J"/>使執字句而強索其解，則開卷之始，鯤之大，鵬之背，
<lb n="0027c28" ed="J"/>豈眞幾千里，而蜩、鳩、斥鴳之無知，乃能開口而笑哉。
<lb n="0027c29" ed="J"/>嗚呼，亦未達其理矣。雖然，莊之言愈放，而其義則固
<lb n="0027c30" ed="J"/>非有爲而爲之說者。余嘗謂自古註莊不下數十家，
<pb n="0028a" ed="J" xml:id="J34.B296.0028a"/>
<lb n="0028a01" ed="J"/>而莫善於司馬遷之一言，曰：「莊子散道德放論，要亦
<lb n="0028a02" ed="J"/>歸之自然。」蓋自然者，莊子著書之本也。今讀俍和尙
<lb n="0028a03" ed="J"/>之解莊也，或約言以該義，或冥悟以達微，變現無端，
<lb n="0028a04" ed="J"/>而要無失乎作者自然之意。故謂俍和尙之解莊也
<lb n="0028a05" ed="J"/>可，謂莊之自爲解亦可，謂解莊而卽自爲莊亦無不
<lb n="0028a06" ed="J"/>可矣。夫大道之紛也，吾儒以外，有老與佛之名。莊，故
<lb n="0028a07" ed="J"/>聃之徒也。讀盜跖、漁父，若深詆乎吾道，而王安石、蘇
<lb n="0028a08" ed="J"/>軾之論，又謂其能存聖人之道而尊之者。今俍和尙
<lb n="0028a09" ed="J"/>復爲通之，以進於禪解，則《南華》一編，且開白馬傳經
<lb n="0028a10" ed="J"/>之始。嗚呼，莊子守道德五千言之敎，而不棄於儒，且
<lb n="0028a11" ed="J"/>入於佛，莊其古之通人哉。然非俍和尙，則烏能解之
<lb n="0028a12" ed="J"/>哉。</p>
<lb n="0028a13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0028a1301">康熙辛亥夏日，邗州後學許承家拜手書。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0028a14" ed="J"/>
<lb n="0028a15" ed="J"/>
<lb n="0028a16" ed="J"/>
<lb n="0028a17" ed="J"/>
<lb n="0028a18" ed="J"/>
<lb n="0028a19" ed="J"/>
<lb n="0028a20" ed="J"/>
<lb n="0028a21" ed="J"/>
<lb n="0028a22" ed="J"/>
<lb n="0028a23" ed="J"/>
<lb n="0028a24" ed="J"/>
<lb n="0028a25" ed="J"/>
<lb n="0028a26" ed="J"/>
<lb n="0028a27" ed="J"/>
<lb n="0028a28" ed="J"/>
<lb n="0028a29" ed="J"/>
<lb n="0028a30" ed="J"/>
<pb n="0028b" ed="J" xml:id="J34.B296.0028b"/>
<lb n="0028b01" ed="J"/><cb:juan n="1" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>漆園指通卷之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0028b02" ed="J"/><byline cb:type="author">雲溪俍亭道人淨挺　著</byline>
<lb n="0028b03" ed="J"/><byline cb:type="other">豫章燈巖居士文德翼閱</byline>
<lb n="0028b04" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">逍遙遊</cb:mulu><head>逍遙遊</head>
<lb n="0028b05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b0501">莊子，遊方之外者也；屈子遠遊，未離於域內也。故夫
<lb n="0028b06" ed="J"/>馳域外之觀者，則無往不適也，自適<anchor xml:id="nkr_note_add_0028b0601" n="0028b0601"/><anchor xml:id="beg0028b0601" n="0028b0601"/>己<anchor xml:id="end0028b0601"/>適，而非適人
<lb n="0028b07" ed="J"/>之適者也。</p><p xml:id="pJ34p0028b0705" cb:place="inline">通云：踏毘盧頂上行，駕鐵船入滄海。</p></cb:div>
<lb n="0028b08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b0801">北溟有魚<note place="inline">至</note>六月息者也。</p></cb:div>
<lb n="0028b09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b0901">魚耶？鳥耶？南耶？北耶？冥冥者不知其誰適也。三千耶？
<lb n="0028b10" ed="J"/>九萬耶？去耶？來耶？六月息耶？息相吹耶？蝶之夢爲周
<lb n="0028b11" ed="J"/>耶？周之夢爲蝶耶？</p><p xml:id="pJ34p0028b1108" cb:place="inline">通云：佛身非身，是名大身。</p><p xml:id="pJ34p0028b1118" cb:place="inline">文
<lb n="0028b12" ed="J"/>云：如金翅鳥，直取龍吞，度越恒等。</p></cb:div>
<lb n="0028b13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b1301">野馬也<note place="inline">至</note>若是則已矣。</p></cb:div>
<lb n="0028b14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b1401">天果蒼蒼也乎？地之視天，猶天之視地也。吾不知其
<lb n="0028b15" ed="J"/>視地也，亦疑以爲蒼蒼否也。地之下可爲天也，天之
<lb n="0028b16" ed="J"/>上猶然地也。日推盪於塵埃野馬之中而莫之紀極
<lb n="0028b17" ed="J"/>也，彼亦一塵埃也，此亦一塵埃也。</p><p xml:id="pJ34p0028b1714" cb:place="inline">通云：譬之於水，
<lb n="0028b18" ed="J"/>蛟龍視爲窟宅，餓鬼視爲火輪，諸天視爲七寶，有定
<lb n="0028b19" ed="J"/>形耶？有定名耶？</p></cb:div>
<lb n="0028b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2001">且夫水之積也不厚<note place="inline">至</note>不亦悲乎。</p></cb:div>
<lb n="0028b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b2101">譬若使虻負山，精衛塡海也，必無及矣。冥靈望大樁，
<lb n="0028b22" ed="J"/>大樁遠甚；彭祖望冥靈，冥靈遠甚。其相去可爲道里
<lb n="0028b23" ed="J"/>耶？</p><p xml:id="pJ34p0028b2302" cb:place="inline">通云：毘目執善財手經歷塵劫，是一刹那耶？是
<lb n="0028b24" ed="J"/>俱胝耶？是洛乂耶？是阿僧祗耶？是那由他耶？試定當
<lb n="0028b25" ed="J"/>看。</p></cb:div>
<lb n="0028b26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2601">湯之問棘也是已。</p></cb:div>
<lb n="0028b27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b2701">棘之言曰：物各有極，任之則條暢。有極耶？無極耶？</p>
<lb n="0028b28" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0028b2801">通云：棘，狐棘也。過得荆棘林，始是好手。</p></cb:div>
<lb n="0028b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028b2901">窮髮之北<note place="inline">至</note>小大之辨也。</p></cb:div>
<lb n="0028b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028b3001">下士聞道，大笑之。斥，鷃類也。蜩與鷽，鳩類也。</p><p xml:id="pJ34p0028b3018" cb:place="inline">通云：
<pb n="0028c" ed="J" xml:id="J34.B296.0028c"/>
<lb n="0028c01" ed="J"/>須彌內芥子且置，如何是芥子內須彌聻？<note place="inline">問：窮髮之北，似重複
<lb n="0028c02" ed="J"/>否？荅：南冥爲天池，故必待徒。北冥爲天池，不待徒矣。前云鯤化爲鵬，猶然待化也。後則不待化矣。語有差
<lb n="0028c03" ed="J"/>別。</note></p></cb:div>
<lb n="0028c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c0401">故夫知效一官<note place="inline">至</note>聖人無名。</p></cb:div>
<lb n="0028c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c0501">定內外，辯榮辱，豈數數於世哉？榮子加於人一等矣。
<lb n="0028c06" ed="J"/>雖然，未也。列子御風而行，泠然善也，豈數數於致福
<lb n="0028c07" ed="J"/>哉？雖然，未也。猶有待者也。有待者，非無待者也。足於
<lb n="0028c08" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0801" n="0028c0801"/><anchor xml:id="beg0028c0801" n="0028c0801"/>己<anchor xml:id="end0028c0801"/>，無待於物。至人無<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0802" n="0028c0802"/><anchor xml:id="beg0028c0802" n="0028c0802"/>己<anchor xml:id="end0028c0802"/>，靡所不<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c0803" n="0028c0803"/><anchor xml:id="beg0028c0803" n="0028c0803"/>己<anchor xml:id="end0028c0803"/>。無功而功卒歸之，
<lb n="0028c09" ed="J"/>無名而名卒從之，神之至，聖之盡也。</p><p xml:id="pJ34p0028c0915" cb:place="inline">通云：會萬物
<lb n="0028c10" ed="J"/>爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0028c1001" n="0028c1001"/><anchor xml:id="beg0028c1001" n="0028c1001"/>己<anchor xml:id="end0028c1001"/>者，其惟聖人乎。南泉指牡丹花謂陸亙曰：「時
<lb n="0028c11" ed="J"/>人見此一株花，如夢相似。」</p></cb:div>
<lb n="0028c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c1201">堯讓天下於許由<note place="inline">至</note>不越樽俎而代之矣。</p></cb:div>
<lb n="0028c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c1301">兩相賢，則兩相讓也。堯非以天下爲桎梏也，由非以
<lb n="0028c14" ed="J"/>天下爲次且也。魚相忘於江湖，人相忘於道術。</p><p xml:id="pJ34p0028c1419" cb:place="inline">通
<lb n="0028c15" ed="J"/>云：黧奴白牯雲在嶺頭，三世諸佛水流澗底。</p></cb:div>
<lb n="0028c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c1601">肩吾問於連叔<note place="inline">至</note>孰肯以物爲事。</p></cb:div>
<lb n="0028c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c1701">御皇英，從虙妃，其藐姑射之謂耶？驂赤豹，駕靑螭，乘
<lb n="0028c18" ed="J"/>雲龍而遊八極也。吸木蘭之墜露，餐沆瀣以爲漿，不
<lb n="0028c19" ed="J"/>足異矣。之人也，將旁礡萬物以蘄乎亂者也，孰以天
<lb n="0028c20" ed="J"/>下爲事哉？之人也，水九年而不爲濡，旱七年而不爲
<lb n="0028c21" ed="J"/>爇，固將糠秕堯舜者也，孰以物爲事哉？斷鰲足，奠地
<lb n="0028c22" ed="J"/>維，練五色石補天，信有之矣。</p><p xml:id="pJ34p0028c2212" cb:place="inline">通云：百億日月，百億
<lb n="0028c23" ed="J"/>須彌，還信得及麼？若信不及，且到藐姑射山問取仙
<lb n="0028c24" ed="J"/>子。</p></cb:div>
<lb n="0028c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c2501">宋人資章甫而適越，越人斷髮文身，無所用之。</p></cb:div>
<lb n="0028c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0028c2601">胡人毳，越人布，北人馬，南人舟。夫物亦各循所尙耳。
<lb n="0028c27" ed="J"/>宋人有獻玉於子罕者，子罕曰：「爾以玉爲寶，我以不
<lb n="0028c28" ed="J"/>貪爲寶，不如人有其寶。」爰居集於魯，魯人饗之，鐘鼓
<lb n="0028c29" ed="J"/>三日，爰居去，非其好也。</p><p xml:id="pJ34p0028c2910" cb:place="inline">通云：我王庫內無如是刀。</p></cb:div>
<lb n="0028c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0028c3001">堯治天下之民<note place="inline">至</note>窅然喪其天下焉。</p></cb:div>
<pb n="0029a" ed="J" xml:id="J34.B296.0029a"/>
<lb n="0029a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a0101">彼四子者，殆非人哉！許由猶人也，齧缺猶人也，王倪、
<lb n="0029a02" ed="J"/>被衣亦猶人也。非四子大而堯實小也，堯以治治之，
<lb n="0029a03" ed="J"/>四子以不治治之也。</p><p xml:id="pJ34p0029a0309" cb:place="inline">通云：洞山見龍山，龍曰：「我不
<lb n="0029a04" ed="J"/>從雲水入。」又曰：「我不從人天來。」藐姑射之山，汾水之
<lb n="0029a05" ed="J"/>陽，且要問個消息。</p></cb:div>
<lb n="0029a06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a0601">惠子謂莊子魏王貽我大瓠<note place="inline">至</note>有蓬之心也夫。</p></cb:div>
<lb n="0029a07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a0701">瓠一也，善用則可以爲大樽，不善用則瓠落而無所
<lb n="0029a08" ed="J"/>容；不龜手一也，善用則可以封，不善用則但爲汧澼
<lb n="0029a09" ed="J"/>絖。今乃以莫邪刈薪，以金玉抵鵲，不知量矣。故善任
<lb n="0029a10" ed="J"/>術者審所用。</p><p xml:id="pJ34p0029a1006" cb:place="inline">通云：石鞏弓，道吾笏，雪峰木毬，也只
<lb n="0029a11" ed="J"/>用慣他家死法，要去活人，未免千年滯貨。</p></cb:div>
<lb n="0029a12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a1201">惠子謂莊子吾有大樹<note place="inline">至</note>安所困苦哉。</p></cb:div>
<lb n="0029a13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a1301">樗以無用爲用者耳。犛牛不能執鼠，疑無用也，豈與
<lb n="0029a14" ed="J"/>狸狌比力哉！卑身而伏，罔罟從之，智有所不逮，能有
<lb n="0029a15" ed="J"/>所不及也。犛牛者，吾知免矣，臃腫卷曲，以不才終其
<lb n="0029a16" ed="J"/>天年。故知無用之用，妙於用者也。無所可用，安所困
<lb n="0029a17" ed="J"/>苦！以是終逍遙焉。</p><p xml:id="pJ34p0029a1708" cb:place="inline">通云：大辯若訥，大巧若拙。世尊
<lb n="0029a18" ed="J"/>良久，德山低頭。雪峰住持事繁，達磨云：「不識，不識。」<note place="inline">問：「如
<lb n="0029a19" ed="J"/>何是無何有之鄕？」荅：「無陰陽地一片。」</note></p></cb:div></cb:div>
<lb n="0029a20" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">齊物論</cb:mulu><head>齊物論</head>
<lb n="0029a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a2101">果且有物乎哉？果且無物乎哉？論之者言也。忘物者，
<lb n="0029a22" ed="J"/>齊物者也；知不齊之爲齊者，忘物者也。於我無我，於
<lb n="0029a23" ed="J"/>物無物。因其是而是，物莫不是；因其非而非，物莫不
<lb n="0029a24" ed="J"/>非。故忘物也。兩行者，齊物者也。故曰：論物不齊，任之
<lb n="0029a25" ed="J"/>則一。</p><p xml:id="pJ34p0029a2503" cb:place="inline">通云：松亦不直，棘亦不曲。玄者非烏，白者非
<lb n="0029a26" ed="J"/>鵠。鶴不須截，鳧不須續。灼灼黃花，森森翠竹。</p></cb:div>
<lb n="0029a27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029a2701">南郭子綦隱几而坐<note place="inline">至</note>嗒焉似喪其<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a2701" n="0029a2701"/><anchor xml:id="beg0029a2701" n="0029a2701"/>耦<anchor xml:id="end0029a2701"/>。</p></cb:div>
<lb n="0029a28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029a2801">澹然若忘，忽然若遺，喪其所懷來，而莫知其所止。古
<lb n="0029a29" ed="J"/>之人也夫！古之人也夫！</p><p xml:id="pJ34p0029a2910" cb:place="inline">通云：渠不是汝，汝正是渠。
<lb n="0029a30" ed="J"/>吾自偶偕，我今獨往。</p></cb:div>
<pb n="0029b" ed="J" xml:id="J34.B296.0029b"/>
<lb n="0029b01" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0101">顏成子游立侍於前<note place="inline">至</note>非昔之隱几者也。</p></cb:div>
<lb n="0029b02" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0201">形骸可化，今是昔非。</p><p xml:id="pJ34p0029b0209" cb:place="inline">通云：估木上糝些子花。又云：
<lb n="0029b03" ed="J"/>檢點將來有甚氣息，亦是病。</p></cb:div>
<lb n="0029b04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0401">今者吾喪我。</p></cb:div>
<lb n="0029b05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0501">吾所大患，爲吾有身。</p><p xml:id="pJ34p0029b0509" cb:place="inline">通云：乃至無我，得成於忍。</p></cb:div>
<lb n="0029b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b0601">女聞地籟而未聞人籟，女聞人籟而未聞天籟。</p></cb:div>
<lb n="0029b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b0701">言發之而成聲，所謂籟也。有天籟，有地籟，有人籟。師
<lb n="0029b08" ed="J"/>心者，人也；不師心者，天也。體乎天均，和以天倪，注酌
<lb n="0029b09" ed="J"/>乎天府，皆天也。其去人遠者，其與天近者也。</p><p xml:id="pJ34p0029b0918" cb:place="inline">通云：
<lb n="0029b10" ed="J"/>婆婆和和，有句無句。若將耳聽終難會，眼裡聞聲便
<lb n="0029b11" ed="J"/>得知。</p></cb:div>
<lb n="0029b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b1201">大塊噫氣<note place="inline">至</note>調調之刁刁乎。</p></cb:div>
<lb n="0029b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b1301">翏翏者，可聞者也；調調刁刁，可見者也；其怒易知也。
<lb n="0029b14" ed="J"/>形與聲相觸而成音也。似鼻、似口、似洼、似汚者，形也；
<lb n="0029b15" ed="J"/>激者、謞者、突者、咬者，聲也。一唱一和，參差不齊，于者
<lb n="0029b16" ed="J"/>類竽，主唱；喁者類魚，主和。冷者風之小，飄者風之大，
<lb n="0029b17" ed="J"/>厲者風之變也，地籟蓋之矣。</p><p xml:id="pJ34p0029b1712" cb:place="inline">通云：夜來好風。夜來
<lb n="0029b18" ed="J"/>好風是什麼風？吹折門前一株松。</p></cb:div>
<lb n="0029b19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b1901">地籟則衆竅是<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b1901" n="0029b1901"/><anchor xml:id="beg0029b1901" n="0029b1901"/>已<anchor xml:id="end0029b1901"/><note place="inline">至</note>敢問天籟。</p></cb:div>
<lb n="0029b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2001">以其所<anchor xml:id="nkr_note_add_0029b2001" n="0029b2001"/><anchor xml:id="beg0029b2001" n="0029b2001"/>已<anchor xml:id="end0029b2001"/>知，求通乎所未知。</p><p xml:id="pJ34p0029b2012" cb:place="inline">通云：砂裡尋油，秤錘
<lb n="0029b21" ed="J"/>上呷汁。</p></cb:div>
<lb n="0029b22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b2201">吹萬不同<note place="inline">至</note>怒者其誰耶。</p></cb:div>
<lb n="0029b23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2301">言非吹也，吹未始非言也。吹萬不同，言滿天下矣。夫
<lb n="0029b24" ed="J"/>萬物自生也，萬物自息也，自行也，自止也，咸其所自
<lb n="0029b25" ed="J"/>取也。誰爲爲之？孰令聽之哉？向之呺者，有怒之者也。
<lb n="0029b26" ed="J"/>天不言而成令也，其誰爲怒之者歟？</p><p xml:id="pJ34p0029b2615" cb:place="inline">通云：只一誰
<lb n="0029b27" ed="J"/>字，問得口啞。</p></cb:div>
<lb n="0029b28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029b2801">大知閑閑<note place="inline">至</note>大恐縵縵。</p></cb:div>
<lb n="0029b29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029b2901">小知大知，何紛紛也。其言也，猶噫氣也，寐也，覺也。魂
<lb n="0029b30" ed="J"/>役形，形役魂也。搆者，無有窮也。綿綿如縵，深深如窖，
<pb n="0029c" ed="J" xml:id="J34.B296.0029c"/>
<lb n="0029c01" ed="J"/>擾擾矜矜，日以憂懼，謂之何哉。</p><p xml:id="pJ34p0029c0113" cb:place="inline">通云：忙作麼？</p></cb:div>
<lb n="0029c02" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c0201">其發若機栝<note place="inline">至</note>莫使復陽也。</p></cb:div>
<lb n="0029c03" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c0301">發若機栝，迅不可止也。留如詛盟，守至勝也。言其日
<lb n="0029c04" ed="J"/>消，未能卒去也。其胥溺也，不可復也。情<anchor xml:id="nkr_note_add_0029c0401" n="0029c0401"/><anchor xml:id="beg0029c0401" n="0029c0401"/>已<anchor xml:id="end0029c0401"/>厭滿，又加
<lb n="0029c05" ed="J"/>封焉，有如溝洫難通濬也。陽者生也，陰者死也。日趨
<lb n="0029c06" ed="J"/>於陰，與死爲近。求其明晰，豈可得哉。</p><p xml:id="pJ34p0029c0615" cb:place="inline">通云：一念不
<lb n="0029c07" ed="J"/>在，如同死人。</p></cb:div>
<lb n="0029c08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c0801">喜怒哀樂<note place="inline">至</note>蒸成菌。</p></cb:div>
<lb n="0029c09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c0901">爲慮爲嘆，爲變爲慹，狀怒哀也。爲姚爲佚，爲啓爲態，
<lb n="0029c10" ed="J"/>狀喜樂也。情之遷也，感物而動也。倫伶雜奏，出於虛
<lb n="0029c11" ed="J"/>也，未若大音希聲也。濕之蒸而爲菌也，菌不知晦朔
<lb n="0029c12" ed="J"/>也，執情猶是也。</p><p xml:id="pJ34p0029c1207" cb:place="inline">通云：虛空裡釘將一橛。</p></cb:div>
<lb n="0029c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c1301">日夜相代乎前<note place="inline">至</note>有情而無形。</p></cb:div>
<lb n="0029c14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c1401">胡然而生也？若是者，其所由以生乎？彼我還相構也，
<lb n="0029c15" ed="J"/>浸假而有物也。浸假而有我也，我與物爲構。物與我
<lb n="0029c16" ed="J"/>爲構也，我之取我近之矣，而不知其誰爲使也。其有
<lb n="0029c17" ed="J"/>宰之者耶？孰得其眞耶？孰得其朕耶？愛惡相攻也，是
<lb n="0029c18" ed="J"/>非相取也，非是則莫與爲行也。其可行者，斷然<anchor xml:id="nkr_note_add_0029c1801" n="0029c1801"/><anchor xml:id="beg0029c1801" n="0029c1801"/>已<anchor xml:id="end0029c1801"/>信
<lb n="0029c19" ed="J"/>其有也，特未見其形也。其情耶？其不及於形耶？形易
<lb n="0029c20" ed="J"/>辨也，情不易辨也，旦暮以情遷也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2014" cb:place="inline">通云：識情不斷，
<lb n="0029c21" ed="J"/>華著身耳。識情斷者，華不著也。</p></cb:div>
<lb n="0029c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c2201">百骸九竅六藏<note place="inline">至</note>無益損乎其眞。</p></cb:div>
<lb n="0029c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c2301">百骸並治也，而不並爲治也。任之可也，執之不可也。
<lb n="0029c24" ed="J"/>得與不得，皆溺情也。眞不受損，眞不受益也。情之至
<lb n="0029c25" ed="J"/>者，忘情者也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2506" cb:place="inline">通云：倩女離魂，誰是眞者？</p></cb:div>
<lb n="0029c26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c2601">一受其成形<note place="inline">至</note>而人亦有不芒者乎。</p></cb:div>
<lb n="0029c27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0029c2701">相刃也，相靡也，日銷鑠於塵埃而莫能出也，百年易
<lb n="0029c28" ed="J"/>盡也。神銷鑠也，非形銷鑠也。</p><p xml:id="pJ34p0029c2812" cb:place="inline">通云：赤肉團上有一
<lb n="0029c29" ed="J"/>無位眞人，切須好看。</p></cb:div>
<lb n="0029c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0029c3001">夫隨其成心而師之<note place="inline">至</note>獨且奈何哉。</p></cb:div>
<pb n="0030a" ed="J" xml:id="J34.B296.0030a"/>
<lb n="0030a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a0101">有心者不如其無心也，是師心者也。我師心，人孰不
<lb n="0030a02" ed="J"/>師心乎？豈必知代謝任取捨者有之乎？愚者亦有之，
<lb n="0030a03" ed="J"/>故人皆師心也。無端而生心，心成而生是非，是以無
<lb n="0030a04" ed="J"/>有爲有也。今日適越，昔先至焉，是以無有爲有也。隨
<lb n="0030a05" ed="J"/>其成心而師之，是以無有爲有者也。</p><p xml:id="pJ34p0030a0515" cb:place="inline">通云：如龜有
<lb n="0030a06" ed="J"/>毛，如兔有角。</p></cb:div>
<lb n="0030a07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a0701">夫言非吹也<note place="inline">至</note>其無辯乎。</p></cb:div>
<lb n="0030a08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a0801">言非吹也，吹者無心，而言者有心也。言亦猶吹也，吹
<lb n="0030a09" ed="J"/>萬不同，而使其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a0901" n="0030a0901"/><anchor xml:id="beg0030a0901" n="0030a0901"/>已<anchor xml:id="end0030a0901"/>也。因是也，以爲異於鷇音耶？鳥
<lb n="0030a10" ed="J"/>之啄啄，鵲之唶唶，皆是也，有音而無情也。</p><p xml:id="pJ34p0030a1017" cb:place="inline">通云：無
<lb n="0030a11" ed="J"/>語中有語，有語中無語。又云：虛空講經，水鳥樹林，念
<lb n="0030a12" ed="J"/>法念佛。</p></cb:div>
<lb n="0030a13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a1301">道惡乎隱而有眞僞<note place="inline">至</note>是其所非而非其所是。</p></cb:div>
<lb n="0030a14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a1401">八儒三墨，何紛然其擾也？道惡有異同耶？目擊而存
<lb n="0030a15" ed="J"/>焉者，道也。任擧之可也，有言可也，忘言可也。</p><p xml:id="pJ34p0030a1518" cb:place="inline">通云：
<lb n="0030a16" ed="J"/>觸目不會道，運足焉知路。</p></cb:div>
<lb n="0030a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a1701">欲是其所非而非其所是，則莫若以明。</p></cb:div>
<lb n="0030a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a1801">有小知，有大知；有小明，有大明。不明於是非之非是
<lb n="0030a19" ed="J"/>非者，不可以語天下之是非也；僅明於是非之非是
<lb n="0030a20" ed="J"/>非者，<unclear/>可以語是非於天下也。能入乎物，故物大而
<lb n="0030a21" ed="J"/>我小；能出乎物，故我大而物小也。此之謂以明莫若
<lb n="0030a22" ed="J"/>以明。</p><p xml:id="pJ34p0030a2203" cb:place="inline">通云：難瞞明眼。</p></cb:div>
<lb n="0030a23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a2301">物無非彼<note place="inline">至</note>聖人不由而照之於天。亦因是也。</p></cb:div>
<lb n="0030a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030a2401">有彼我，有是非。自見而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a2401" n="0030a2401"/><anchor xml:id="beg0030a2401" n="0030a2401"/>已<anchor xml:id="end0030a2401"/>，不見彼也；自知而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030a2402" n="0030a2402"/><anchor xml:id="beg0030a2402" n="0030a2402"/>已<anchor xml:id="end0030a2402"/>，不知
<lb n="0030a25" ed="J"/>彼也。由彼成是，因是生彼，彼其所彼，是其所是，是方
<lb n="0030a26" ed="J"/>生之說也。生必有死也，生卽爲死也。知生之無以異
<lb n="0030a27" ed="J"/>於死者，知可之無以異於不可者也，若是者齊也。故
<lb n="0030a28" ed="J"/>聖人善用因也。天者，不可知者也。</p><p xml:id="pJ34p0030a2814" cb:place="inline">通云：門庭施設，
<lb n="0030a29" ed="J"/>曲爲今時。</p></cb:div>
<lb n="0030a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030a3001">是亦彼也<note place="inline">至</note>莫若以明。</p></cb:div>
<pb n="0030b" ed="J" xml:id="J34.B296.0030b"/>
<lb n="0030b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b0101">因其所是而是之，在我者無是也；因其所非而非之，
<lb n="0030b02" ed="J"/>在我者無非也。彼且爲彼，是且爲是，莫得其偶，虛之
<lb n="0030b03" ed="J"/>至也。環中而應，其應無端也。</p><p xml:id="pJ34p0030b0312" cb:place="inline">通云：大王來也，萬福。
<lb n="0030b04" ed="J"/>大王家中一片石雕得佛否？得，得。莫不得否？不得，不
<lb n="0030b05" ed="J"/>得。</p></cb:div>
<lb n="0030b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b0601">以指喩指<note place="inline">至</note>萬物一馬也。</p></cb:div>
<lb n="0030b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b0701">以同乎物者喩之，不若以異乎物者喩之之易　也。
<lb n="0030b08" ed="J"/>罕譬而喩也，不獲<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b0801" n="0030b0801"/><anchor xml:id="beg0030b0801" n="0030b0801"/>已<anchor xml:id="end0030b0801"/>也。夫物則安有同異哉！天地一
<lb n="0030b09" ed="J"/>指也，萬物一馬也。喩指可也，喩馬可也。指非指也，馬
<lb n="0030b10" ed="J"/>非馬也。</p><p xml:id="pJ34p0030b1004" cb:place="inline">通云：俱胝一指頭，秪爲承當不諦。古人又
<lb n="0030b11" ed="J"/>道：「後園驢喫草。」</p></cb:div>
<lb n="0030b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b1201">可乎可，不可乎不可<note place="inline">至</note>無成與毀復通爲一。</p></cb:div>
<lb n="0030b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b1301">生之無生也，死之不死也，美非美也，惡非惡也，大非
<lb n="0030b14" ed="J"/>大也，小非小也，然非然也，不然非不然也，可非可也，
<lb n="0030b15" ed="J"/>不可非不可也，成非成也，毀非毀也，復通爲一，故有
<lb n="0030b16" ed="J"/>時而言，有時而不言也。</p><p xml:id="pJ34p0030b1610" cb:place="inline">通云：不別不同，不一不異。</p></cb:div>
<lb n="0030b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b1701">唯達者知通爲一<note place="inline">至</note>因而不知其然謂之道。</p></cb:div>
<lb n="0030b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b1801">不用而寓諸庸，無用之用也。無物不通，無物不得，善
<lb n="0030b19" ed="J"/>用因也。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b1901" n="0030b1901"/><anchor xml:id="beg0030b1901" n="0030b1901"/>已<anchor xml:id="end0030b1901"/>，語詞，蓋曰因而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030b1902" n="0030b1902"/><anchor xml:id="beg0030b1902" n="0030b1902"/>已<anchor xml:id="end0030b1902"/>矣。</p><p xml:id="pJ34p0030b1914" cb:place="inline">通云：隨他去。</p></cb:div>
<lb n="0030b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2001">勞神明爲一<note place="inline">至</note>亦因是也。</p></cb:div>
<lb n="0030b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b2101">復通爲一，非勞神明以爲一也。勞神明以爲一者，不
<lb n="0030b22" ed="J"/>知其同者也。凡物本同也，名同也，實同也，喜同也，怒
<lb n="0030b23" ed="J"/>同也，同同也，異同也。朝四暮三，名實未虧，而喜怒爲
<lb n="0030b24" ed="J"/>用者，聖人善用因也，可由而不可知也。</p><p xml:id="pJ34p0030b2416" cb:place="inline">通云：黃葉
<lb n="0030b25" ed="J"/>止啼，喜怒爲用。</p></cb:div>
<lb n="0030b26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2601">聖人和之以是非，而休乎天均，是之爲兩行。</p></cb:div>
<lb n="0030b27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b2701">聖人不由而照之於天，無然不然，無可不可也。</p><p xml:id="pJ34p0030b2719" cb:place="inline">通
<lb n="0030b28" ed="J"/>云兩行者，兼也。通宗、通塗、挾帶、挾路。</p></cb:div>
<lb n="0030b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030b2901">古之人，其知有所至矣<note place="inline">至</note>而未始有是非也。</p></cb:div>
<lb n="0030b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030b3001">返於無物者，上也。有物而畛域不生，猶無物也。有畛
<pb n="0030c" ed="J" xml:id="J34.B296.0030c"/>
<lb n="0030c01" ed="J"/>域矣，而異同不生，猶無物也。</p><p xml:id="pJ34p0030c0112" cb:place="inline">通云：摘楊花，摘楊花。
<lb n="0030c02" ed="J"/>又云：佯和子。</p></cb:div>
<lb n="0030c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c0301">是非之彰也<note place="inline">至</note>故載之末年。</p></cb:div>
<lb n="0030c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c0401">是非立而愛好於是乎生矣。愛好之生也，道之所以
<lb n="0030c05" ed="J"/>失也。雖然，無成與虧也。庸詎知得之不爲失也？庸詎
<lb n="0030c06" ed="J"/>知失之不爲得也？忘情者，道之至也，鼓琴可也，不鼓
<lb n="0030c07" ed="J"/>琴可也。昭文，鼓琴者也；師曠、惠子，不鼓琴者也；而三
<lb n="0030c08" ed="J"/>子並以知稱。成亦虧也，虧亦成也，載之末年，猶傳之
<lb n="0030c09" ed="J"/>歿世也。</p><p xml:id="pJ34p0030c0904" cb:place="inline">通云：一種沒絃琴，唯師彈得妙。<note place="inline">問：「枝策謂倚杖，據梧
<lb n="0030c10" ed="J"/>謂憑几，是否？」荅：「策以擊樂，梧以造琴。師曠審音，無適而非樂，擊策而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1001" n="0030c1001"/><anchor xml:id="beg0030c1001" n="0030c1001"/>已<anchor xml:id="end0030c1001"/>。惠子超超，一遑有琴理，撫桐而<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1002" n="0030c1002"/><anchor xml:id="beg0030c1002" n="0030c1002"/>已<anchor xml:id="end0030c1002"/>。
<lb n="0030c11" ed="J"/>所謂不鼓琴者也。」</note></p></cb:div>
<lb n="0030c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c1201">唯其好之也<note place="inline">至</note>此之謂以明。</p></cb:div>
<lb n="0030c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c1301">好，猶愛也。好之，故欲其明之；明之，故欲其成之也。而
<lb n="0030c14" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0030c1401" n="0030c1401"/><anchor xml:id="beg0030c1401" n="0030c1401"/>己<anchor xml:id="end0030c1401"/>異於彼矣。夫孰使之自異乎哉？同也，自以爲異也。
<lb n="0030c15" ed="J"/>堅白異同，好辯者也，而適以昧終也。其善辯者，其昧
<lb n="0030c16" ed="J"/>終者也。爲之子者，特以其緖終者也，又其下也。果且
<lb n="0030c17" ed="J"/>有成也歟哉？非成也，我不可成也；非不成也，物與我
<lb n="0030c18" ed="J"/>無成也。滑疑之耀，闇汶而耀於光明也。昏昏滑滑，疑
<lb n="0030c19" ed="J"/>以爲未然矣，而自他有耀也，明之至也。明之至者，忘
<lb n="0030c20" ed="J"/>其明者也，故曰不用而寓諸庸也。</p><p xml:id="pJ34p0030c2014" cb:place="inline">通云：夜半正明，
<lb n="0030c21" ed="J"/>天曉不露。<note place="inline">問：「何爲滑疑？」荅：「百不知，百不會。」</note></p></cb:div>
<lb n="0030c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c2201">今且有言乎此<note place="inline">至</note>則與彼無以異矣。</p></cb:div>
<lb n="0030c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c2301">類與類爲類，不類與不類爲類，故不類者猶然類也。
<lb n="0030c24" ed="J"/>謂與類異乎？</p><p xml:id="pJ34p0030c2406" cb:place="inline">通云：恁麼不恁麼總不得。</p></cb:div>
<lb n="0030c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c2501">請嘗言之<note place="inline">至</note>而未知有無之果孰有孰無也。</p></cb:div>
<lb n="0030c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0030c2601">未始有夫未始有始也，言無始者詘矣。未始有夫未
<lb n="0030c27" ed="J"/>始有無也，言無無者詘矣。以無有爲無有耶？其可言
<lb n="0030c28" ed="J"/>也耶？其不可言也耶？</p><p xml:id="pJ34p0030c2809" cb:place="inline">通云：離四句，絕百非，請師明
<lb n="0030c29" ed="J"/>取西來意。</p></cb:div>
<lb n="0030c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0030c3001">今我則<anchor xml:id="nkr_note_add_0030c3001" n="0030c3001"/><anchor xml:id="beg0030c3001" n="0030c3001"/>已<anchor xml:id="end0030c3001"/>有謂矣<note place="inline">至</note>萬物與我爲一。</p></cb:div>
<pb n="0031a" ed="J" xml:id="J34.B296.0031a"/>
<lb n="0031a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a0101">小之未始非大也，亡之未始非存也，故天地可同，而
<lb n="0031a02" ed="J"/>萬物可一也。</p><p xml:id="pJ34p0031a0206" cb:place="inline">通云：無邊刹澥，不隔毫端；十世古今，
<lb n="0031a03" ed="J"/>不離當念。</p></cb:div>
<lb n="0031a04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a0401">旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0031a0401" n="0031a0401"/><anchor xml:id="beg0031a0401" n="0031a0401"/>已<anchor xml:id="end0031a0401"/>爲一矣<note place="inline">至</note>無適焉因是<anchor xml:id="nkr_note_add_0031a0402" n="0031a0402"/><anchor xml:id="beg0031a0402" n="0031a0402"/>已<anchor xml:id="end0031a0402"/>。</p></cb:div>
<lb n="0031a05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a0501">有言可也，無言可也，以言顯言，是支離其說也。言與
<lb n="0031a06" ed="J"/>言爲對，猶一與一爲對也，是二之也。因其有而無之，
<lb n="0031a07" ed="J"/>未嘗有也；因其無而有之，未嘗非有也。無適焉，因是
<lb n="0031a08" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0031a0802" cb:place="inline">通云：萬法歸一，一歸何處？我在靑州，做領布衫
<lb n="0031a09" ed="J"/>重七觔。</p></cb:div>
<lb n="0031a10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a1001">夫道未始有封<note place="inline">至</note>此之謂葆光。</p></cb:div>
<lb n="0031a11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a1101">爲是而有畛也，各是其所是也。八德者，畛也。議而不
<lb n="0031a12" ed="J"/>辯，則無所用畛矣。聖人者，忘其辯者也。辯者，有不見
<lb n="0031a13" ed="J"/>者也。大辯不言，辯不及也。滑疑之耀，能葆光也。注焉
<lb n="0031a14" ed="J"/>不見其裡，酌焉不見其表也。</p><p xml:id="pJ34p0031a1412" cb:place="inline">通云：你有拄杖子，與
<lb n="0031a15" ed="J"/>你拄杖子；你無拄杖子，奪你拄杖子。</p></cb:div>
<lb n="0031a16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a1601">堯問於舜吾欲伐宗膾胥敖<note place="inline">至</note>而況德之進乎
<lb n="0031a17" ed="J"/>日者乎。</p></cb:div>
<lb n="0031a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a1801">宗，小諸侯也；膾，小諸侯也；胥敖，小諸侯也；蓬，又其小
<lb n="0031a19" ed="J"/>也。十日並出，羿射其九，一非不足也，安用多乎？堯難
<lb n="0031a20" ed="J"/>之而舜易之，非舜之德進於堯也，堯無可見之功，舜
<lb n="0031a21" ed="J"/>有可見之德也。</p><p xml:id="pJ34p0031a2107" cb:place="inline">通云：大功不宰。</p></cb:div>
<lb n="0031a22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2201">齧缺問於王倪曰：子知物之所同是乎<note place="inline">至</note>庸詎
<lb n="0031a23" ed="J"/>知吾所謂不知之非知耶。</p></cb:div>
<lb n="0031a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2401">知者，無知者也。</p><p xml:id="pJ34p0031a2407" cb:place="inline">通云：我到這裡卻不會。</p></cb:div>
<lb n="0031a25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2501">且吾嘗試問乎汝<note place="inline">至</note>吾惡能知其辯。</p></cb:div>
<lb n="0031a26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2601">衣牛以文繡，牛惴惴恐。奉十朋以金車，不若放而浮
<lb n="0031a27" ed="J"/>之大澤也。仁義是非，何規規者哉！</p><p xml:id="pJ34p0031a2714" cb:place="inline">通云：烏龜向火。</p></cb:div>
<lb n="0031a28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031a2801">齧缺曰：子不知利害<note place="inline">至</note>而況利害之端乎。</p></cb:div>
<lb n="0031a29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031a2901">水不能濡，火不能熱，風雷所不能迷。登閶闔，遊崑崙，
<lb n="0031a30" ed="J"/>與<name role="" type="person">西王母</name>會於瑤池，歌白雲而呼黃竹也。秦穆公上
<pb n="0031b" ed="J" xml:id="J34.B296.0031b"/>
<lb n="0031b01" ed="J"/>天，不知者以爲死也。穆公曰：「吾乃今而知廣樂之奏
<lb n="0031b02" ed="J"/>也。」</p><p xml:id="pJ34p0031b0202" cb:place="inline">通云：鑊湯爐炭裡，衆苦不能到。</p></cb:div>
<lb n="0031b03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b0301">瞿鵲子問於長梧子曰<note place="inline">至</note>吾子以爲奚若。</p></cb:div>
<lb n="0031b04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b0401">去離塵埃，而返冥極也。無欲以觀其妙，有欲以觀其
<lb n="0031b05" ed="J"/>竅。</p><p xml:id="pJ34p0031b0502" cb:place="inline">通云：無鬚鎖子兩頭搖。</p></cb:div>
<lb n="0031b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b0601">是黃帝之所聽熒也<note place="inline">至</note>萬物盡然，而以是相蘊。</p></cb:div>
<lb n="0031b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b0701">黃帝乘風崆峒論。道至矣，而黃帝猶聽熒也，智不及
<lb n="0031b08" ed="J"/>也。且子過矣！且子過矣！見卵求雞，見彈求鴞，是計之
<lb n="0031b09" ed="J"/>早者也。道不可言也，道不可名也，妄言之，妄聽之。苟
<lb n="0031b10" ed="J"/>如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0031b1001" n="0031b1001"/><anchor xml:id="beg0031b1001" n="0031b1001"/>已<anchor xml:id="end0031b1001"/>也，奚爲其旁日月乎？奚爲其挾宇宙乎？其
<lb n="0031b11" ed="J"/>吻合者，爲之可也；其滑昏者，置之可也。而萬物<anchor xml:id="nkr_note_add_0031b1101" n="0031b1101"/><anchor xml:id="beg0031b1101" n="0031b1101"/>已<anchor xml:id="end0031b1101"/>隸
<lb n="0031b12" ed="J"/>於我矣。我犬而物小，我重而物輕，我貴而物賤也。隸
<lb n="0031b13" ed="J"/>之故尊之也，以隸相尊也。物無不大，故物無不小；物
<lb n="0031b14" ed="J"/>無不重，故物無不輕；物無不貴，故物無不賤也。衆人
<lb n="0031b15" ed="J"/>役役，用智也；聖人愚芚，不用智也。參萬歲而一成純，
<lb n="0031b16" ed="J"/>去來無所殊也，玄黃不能雜也。以是相蘊，萬物之大
<lb n="0031b17" ed="J"/>始也。</p><p xml:id="pJ34p0031b1703" cb:place="inline">通云：大千壞時，這個不壞。</p></cb:div>
<lb n="0031b18" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b1801">子惡乎知悅生之非惑耶<note place="inline">至</note>不悔其始之蘄生
<lb n="0031b19" ed="J"/>乎。</p></cb:div>
<lb n="0031b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b2001">人以死爲死，鬼以生爲死；人以生爲生，鬼以死爲生。
<lb n="0031b21" ed="J"/>故死生旦暮相代也，況夫賤者之至於榮，榮者之至
<lb n="0031b22" ed="J"/>於賤乎？</p><p xml:id="pJ34p0031b2204" cb:place="inline">通云：火後一莖茆。</p></cb:div>
<lb n="0031b23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b2301">夢飮酒者，旦而哭泣<note place="inline">至</note>旦暮遇之也。</p></cb:div>
<lb n="0031b24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b2401">君乎牧乎，謂占夢也。維熊維羆，維隼維魚，占君事也，
<lb n="0031b25" ed="J"/>占牧事也。覺而後知其夢也，其無所用占矣。通夢覺
<lb n="0031b26" ed="J"/>也，一死生也，齊是非，忘得喪也。聖人也，百世之後而
<lb n="0031b27" ed="J"/>一遇之，猶旦暮也，若是其不可幾也。弔，至也。詭，異也。
<lb n="0031b28" ed="J"/>言至異也。</p><p xml:id="pJ34p0031b2805" cb:place="inline">通云：仰山原夢，猶較些子。</p></cb:div>
<lb n="0031b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031b2901">旣使我與若辯矣<note place="inline">至</note>而待彼也耶。</p></cb:div>
<lb n="0031b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031b3001">其有定耶？其無定耶？此亦一是非，彼亦一是非也。而
<pb n="0031c" ed="J" xml:id="J34.B296.0031c"/>
<lb n="0031c01" ed="J"/>又誰待耶？其待彼耶？彼者，不可知者也。我與若與人
<lb n="0031c02" ed="J"/>俱不能知矣，而彼獨能知耶？</p><p xml:id="pJ34p0031c0212" cb:place="inline">通云：鬍張三，黑李四。</p></cb:div>
<lb n="0031c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c0301">何謂和之以天倪<note place="inline">至</note>寓諸無竟。</p></cb:div>
<lb n="0031c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c0401">是與不是，然與不然，相待也，猶化與聲相待也。春至
<lb n="0031c05" ed="J"/>而倉庚鳴，雷始收而蟄蟲蚽戶，化與聲待也。然亦有
<lb n="0031c06" ed="J"/>不相待者，十有二月而螽矣，李梅實矣，鸚鵒來矣，和
<lb n="0031c07" ed="J"/>以天倪，因以曼衍，所以忘年也。窮無窮，極無極，故無
<lb n="0031c08" ed="J"/>竟也。不用而寓諸庸，故寓無竟也。</p><p xml:id="pJ34p0031c0814" cb:place="inline">通云：兩個泥牛
<lb n="0031c09" ed="J"/>鬥入澥，直至如今沒消息。</p></cb:div>
<lb n="0031c10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c1001">罔兩問景曰<note place="inline">至</note>烏識所以不然。</p></cb:div>
<lb n="0031c11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c1101">影待於形也，形待於所以形者也。蛇之蚹也，蜩之翼
<lb n="0031c12" ed="J"/>也，其形形也，而所以形者未嘗形也，烏識所以然哉？
<lb n="0031c13" ed="J"/>烏識所以不然哉？見影而馳，何乃爲翼跗使也？</p><p xml:id="pJ34p0031c1319" cb:place="inline">通
<lb n="0031c14" ed="J"/>云：逐塊韓盧不少。<note place="inline">問：「影待形，形待心，心是主人公耶？」荅：「心如工伎見，意如和伎者，無量
<lb n="0031c15" ed="J"/>劫來生死本，癡人喚作本來人，莫認奴作郞好。」</note></p></cb:div>
<lb n="0031c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c1601">昔者莊周夢爲胡蝶<note place="inline">至</note>此之謂物化。</p></cb:div>
<lb n="0031c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c1701">莊周耶？胡蝶耶？齊之不得而齊，別之不得而別也，是
<lb n="0031c18" ed="J"/>兩行也。兩行者，物化者也。吾喪我，故物化也。</p><p xml:id="pJ34p0031c1818" cb:place="inline">通云：
<lb n="0031c19" ed="J"/>山前一頭水牯牛，上書潙山僧靈祐。王老師異類中
<lb n="0031c20" ed="J"/>行，曹山披毛帶角。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0031c21" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">養生主</cb:mulu><head>養生主</head>
<lb n="0031c22" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c2201">知生之生，不知不生之生也。所生者死矣，而生生者
<lb n="0031c23" ed="J"/>未嘗死也。出者奴之，入者主之也。</p><p xml:id="pJ34p0031c2314" cb:place="inline">通云：但能相續，
<lb n="0031c24" ed="J"/>名主中主。</p></cb:div>
<lb n="0031c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c2501">吾生也有涯<note place="inline">至</note>殆而<anchor xml:id="nkr_note_add_0031c2501" n="0031c2501"/><anchor xml:id="beg0031c2501" n="0031c2501"/>已<anchor xml:id="end0031c2501"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0031c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c2601">生有盡而智無窮也。達生之情者，忘其生者也。去智
<lb n="0031c27" ed="J"/>與故，委然任運而忽然若遺也。豈能以形骸之逐逐，
<lb n="0031c28" ed="J"/>從情智之紛紛哉！</p><p xml:id="pJ34p0031c2808" cb:place="inline">通云：聖人若知，卽同凡夫。</p></cb:div>
<lb n="0031c29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0031c2901">爲善無近名<note place="inline">至</note>可以盡年。</p></cb:div>
<lb n="0031c30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0031c3001">無慕乎善而爲之，無慮乎惡而不爲也。名乎刑乎，吾
<pb n="0032a" ed="J" xml:id="J34.B296.0032a"/>
<lb n="0032a01" ed="J"/>知遠矣。督者，形之會也。治乎其總，立乎其元，經緯萬
<lb n="0032a02" ed="J"/>變，是道樞也。親全而生之，子全而歸之。</p><p xml:id="pJ34p0032a0216" cb:place="inline">通云：不思
<lb n="0032a03" ed="J"/>善，不思惡，正恁麼時，如何是明上座本來面目？又云：
<lb n="0032a04" ed="J"/>曹山正命食，惟除此人不橫死。<note place="inline">問：「長子爲家督，是否？」荅：「譬之人身，有任有
<lb n="0032a05" ed="J"/>督，處尊面率下也。」</note></p></cb:div>
<lb n="0032a06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a0601">公文軒見右師而驚<note place="inline">至</note>天也，非人也。</p></cb:div>
<lb n="0032a07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a0701">右師肘而廢矣，然以廢得全，是得全於天也。得全於
<lb n="0032a08" ed="J"/>天者，人損不能入也。介，獨也。兩相與謂之與。</p><p xml:id="pJ34p0032a0818" cb:place="inline">通云：
<lb n="0032a09" ed="J"/>風吹柳絮毛毬走。</p></cb:div>
<lb n="0032a10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1001">澤雉十步一啄<note place="inline">至</note>神雖王不善也。</p></cb:div>
<lb n="0032a11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1101">是以天下爲桎梏也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1109" cb:place="inline">通云：披枷帶鎖。</p></cb:div>
<lb n="0032a12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1201">老聃死<note place="inline">至</note>古者謂是帝之縣解。</p></cb:div>
<lb n="0032a13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1301">不蘄言而言，不蘄哭而哭，猶未離乎情也，倍情者也。
<lb n="0032a14" ed="J"/>生，寄也；死，歸也。委然任之，猶尸解也，哀樂入其中而
<lb n="0032a15" ed="J"/>形<anchor xml:id="nkr_note_add_0032a1501" n="0032a1501"/><anchor xml:id="beg0032a1501" n="0032a1501"/>已<anchor xml:id="end0032a1501"/>悴矣，是天刑也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1509" cb:place="inline">通云：勞生惜死辦愚癡齋，騎
<lb n="0032a16" ed="J"/>牛老翁未免遭人一棒。</p></cb:div>
<lb n="0032a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a1701">指窮於爲薪<note place="inline">至</note>不知其盡也。</p></cb:div>
<lb n="0032a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a1801">薪有盡，火無盡；薪可指，火不可指也。夫火之傳火也，
<lb n="0032a19" ed="J"/>則安有極哉？生猶是也。故有涯者，無涯者也。</p><p xml:id="pJ34p0032a1918" cb:place="inline">通云：
<lb n="0032a20" ed="J"/>譬如一燈傳百千燈。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0032a21" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">人間世</cb:mulu><head>人間世</head>
<lb n="0032a22" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a2201">寓跡宇宙之間，盪精塵埃之表，豈必矯世離俗，卻形
<lb n="0032a23" ed="J"/>全身哉？任運不失其和，在群彌見其獨，翕而逾張，隱
<lb n="0032a24" ed="J"/>而逾耀也。</p><p xml:id="pJ34p0032a2405" cb:place="inline">通云：「隨順世緣無罣礙，涅槃生死等空
<lb n="0032a25" ed="J"/>花。」是張拙語。</p></cb:div>
<lb n="0032a26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a2601">顏回見仲尼請行<note place="inline">至</note>庶幾其國有瘳乎。</p></cb:div>
<lb n="0032a27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032a2701">靈耶？出耶？莊耶？回未嘗適衛也，謂之適衛可也。以國
<lb n="0032a28" ed="J"/>量乎澤，形骸蔽川原也。若蕉，猶草菅也。</p><p xml:id="pJ34p0032a2816" cb:place="inline">通云：拈來
<lb n="0032a29" ed="J"/>莖草。</p></cb:div>
<lb n="0032a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032a3001">仲尼曰：嘻！若殆往而刑耳<note place="inline">至</note>若殆爲人菑。</p></cb:div>
<pb n="0032b" ed="J" xml:id="J34.B296.0032b"/>
<lb n="0032b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b0101">暴君者，急掩其暴者也，以美好加之而反惡矣。交不
<lb n="0032b02" ed="J"/>充也，志未豫也，雖存其信，未達其神，雖曰不爭，未達
<lb n="0032b03" ed="J"/>其心。</p><p xml:id="pJ34p0032b0303" cb:place="inline">通云：爭怪得。</p></cb:div>
<lb n="0032b04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b0401">夫且苟爲悅賢而惡不肖<note place="inline">至</note>必死於暴人之前
<lb n="0032b05" ed="J"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0032b06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b0601">詔，猶吿也。無詔則<anchor xml:id="nkr_note_add_0032b0601" n="0032b0601"/><anchor xml:id="beg0032b0601" n="0032b0601"/>已<anchor xml:id="end0032b0601"/>，若將詔之，是適與爲搆也，進言
<lb n="0032b07" ed="J"/>者不易也。目將熒而且懼也，色將平而且下也，口將
<lb n="0032b08" ed="J"/>營而囁嚅也，容將形而悴厲也，心且慮其成且慮其
<lb n="0032b09" ed="J"/>不成也，進言者不易也。以水濟水，以火濟火，同也，非
<lb n="0032b10" ed="J"/>和也。順此無窮也，患自此始也。厚言，重言也。不信而
<lb n="0032b11" ed="J"/>以重言入之，是與怨搆也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1111" cb:place="inline">通云：死在句下。</p></cb:div>
<lb n="0032b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1201">且昔者桀殺關龍逢<note place="inline">至</note>而況若乎。</p></cb:div>
<lb n="0032b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1301">桀、紂惡予其名，堯、禹好求其實。是故名實者，天下之
<lb n="0032b14" ed="J"/>所爭也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1404" cb:place="inline">通云：二俱不免。</p></cb:div>
<lb n="0032b15" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1501">雖然，若必有以也<note place="inline">至</note>嘗以語我來。</p></cb:div>
<lb n="0032b16" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1601">何其處也？必有與也。</p><p xml:id="pJ34p0032b1609" cb:place="inline">通云：道，且一語看。</p></cb:div>
<lb n="0032b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b1701">顏回曰端而虛<note place="inline">至</note>其庸詎可乎。</p></cb:div>
<lb n="0032b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b1801">充孔揚者，德張施也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0032b1801" n="0032b1801"/><anchor xml:id="beg0032b1801" n="0032b1801"/>采<anchor xml:id="end0032b1801"/>色不定，猶未離乎德色也。是
<lb n="0032b19" ed="J"/>能爲陽者也，但可使恒人不違耳。而遂欲案人之所
<lb n="0032b20" ed="J"/>感乎？因以容與其心乎？所感者無方而案人者有量，
<lb n="0032b21" ed="J"/>以有量逐無方，我知其不可也。能及其外，不及其內
<lb n="0032b22" ed="J"/>也。外合也，而內不訾也。內不自以爲訾，未能降心以
<lb n="0032b23" ed="J"/>相及也，可哉！</p><p xml:id="pJ34p0032b2306" cb:place="inline">通云：且喜沒交涉。</p></cb:div>
<lb n="0032b24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b2401">然則我內直而外曲<note place="inline">至</note>若是則可乎。</p></cb:div>
<lb n="0032b25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032b2501">回之言曰：吾內泯其狂聖之情，外形其拳曲之節。則
<lb n="0032b26" ed="J"/>古稱先可以吿無罪乎？雖然，未可也。</p><p xml:id="pJ34p0032b2615" cb:place="inline">通云：入泥入
<lb n="0032b27" ed="J"/>水。<note place="inline">問：「何謂成而上比？」荅：「謂上比古人也。」問：「何謂蘄乎而善，蘄乎而不善？」荅：「豈有所蘄乎而人善之，豈有
<lb n="0032b28" ed="J"/>所蘄乎而人不善之耶？善不善非有所向也。」問：「何謂敎謫之術？」荅：「謫，猶謫也。雖行敎謫，然或引古訓以式
<lb n="0032b29" ed="J"/>之，喩古事以明之，言者無罪，聞者足戒也。」</note></p></cb:div>
<lb n="0032b30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032b3001">仲尼曰：惡！惡可<note place="inline">至</note>猶師心者也。</p></cb:div>
<pb n="0032c" ed="J" xml:id="J34.B296.0032c"/>
<lb n="0032c01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0101">所與言者，皆政法也，而不類乎褻諜之私也，雖鄙固
<lb n="0032c02" ed="J"/>乎，亦可以無罪矣。雖然，猶師心者也，成乎心而師之
<lb n="0032c03" ed="J"/>也，烏可以及化也？</p><p xml:id="pJ34p0032c0308" cb:place="inline">通云：纔到潼關，漫求帝主。</p></cb:div>
<lb n="0032c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c0401">顏回曰：吾無以進矣<note place="inline">至</note>皞天不宜。</p></cb:div>
<lb n="0032c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0501">易，治也。有而爲之，欲以有爲治之也。若是者，人事也，
<lb n="0032c06" ed="J"/>非天事也，故皞天不宜也。皞，猶呼也。</p><p xml:id="pJ34p0032c0615" cb:place="inline">通云：虛空漫
<lb n="0032c07" ed="J"/>勞摩撮。</p></cb:div>
<lb n="0032c08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c0801">回之家貧<note place="inline">至</note>心者，虛齋也。</p></cb:div>
<lb n="0032c09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c0901">聽者，耳事也。聽之以虛，非耳事也，氣不自爲聽也。氣
<lb n="0032c10" ed="J"/>自爲聽也，以耳聽乎？以氣聽乎？</p><p xml:id="pJ34p0032c1013" cb:place="inline">通云：聲不住耳。</p></cb:div>
<lb n="0032c11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1101">顏回曰：回之未知得使<note place="inline">至</note>可謂虛乎。</p></cb:div>
<lb n="0032c12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c1201">其始也適<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1201" n="0032c1201"/><anchor xml:id="beg0032c1201" n="0032c1201"/>己<anchor xml:id="end0032c1201"/>之適，故得<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1202" n="0032c1202"/><anchor xml:id="beg0032c1202" n="0032c1202"/>己<anchor xml:id="end0032c1202"/>；其後也忘其爲適，故喪<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1203" n="0032c1203"/><anchor xml:id="beg0032c1203" n="0032c1203"/>己<anchor xml:id="end0032c1203"/>。</p>
<lb n="0032c13" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0032c1301">通云：貧無立錐。</p></cb:div>
<lb n="0032c14" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1401">夫子曰：盡矣<note place="inline">至</note>一宅而寓於不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1401" n="0032c1401"/><anchor xml:id="beg0032c1401" n="0032c1401"/>已<anchor xml:id="end0032c1401"/>，則幾矣。</p></cb:div>
<lb n="0032c15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c1501">感於其名，則<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c1501" n="0032c1501"/><anchor xml:id="beg0032c1501" n="0032c1501"/>已<anchor xml:id="end0032c1501"/>淺矣，名之無可名也。故無感其名，未
<lb n="0032c16" ed="J"/>嘗入也，未嘗不入也。鳴無聲也，止無跡也，無門則絕
<lb n="0032c17" ed="J"/>去來，無毒則損情故。</p><p xml:id="pJ34p0032c1709" cb:place="inline">通云：東瓜、茄子。</p></cb:div>
<lb n="0032c18" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c1801">絕跡易，無行地難。爲人使易以僞，爲天使難以
<lb n="0032c19" ed="J"/>僞。</p></cb:div>
<lb n="0032c20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2001">不見其行者，而<anchor xml:id="nkr_note_add_0032c2001" n="0032c2001"/><anchor xml:id="beg0032c2001" n="0032c2001"/>已<anchor xml:id="end0032c2001"/>行矣，無行地也。息之深，深則絕跡。</p>
<lb n="0032c21" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0032c2101">通云：東山水上行。</p></cb:div>
<lb n="0032c22" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2201">聞以有翼飛者矣<note place="inline">至</note>未聞以無知知者也。</p></cb:div>
<lb n="0032c23" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2301">是殆不可以知知也。</p><p xml:id="pJ34p0032c2309" cb:place="inline">通云：木馬嘶風，泥牛吼月。</p></cb:div>
<lb n="0032c24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2401">瞻彼闋者<note place="inline">至</note>是之謂坐馳。</p></cb:div>
<lb n="0032c25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2501">闋，滿也，極也。虛室則庭無人。白者一色，光熙緝也。動
<lb n="0032c26" ed="J"/>與吉會，故無適不臧。止而又止，協於一也。此之不止，
<lb n="0032c27" ed="J"/>是謂坐馳。</p><p xml:id="pJ34p0032c2705" cb:place="inline">通云：飛光左右。</p></cb:div>
<lb n="0032c28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0032c2801">夫徇耳目內通而外於心知<note place="inline">至</note>而況散焉者乎。</p></cb:div>
<lb n="0032c29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0032c2901">收視返聽，故徇耳目；止於符，故內通；外於心知，則非
<lb n="0032c30" ed="J"/>思慮所及。絕形骸，離神智，豈猶區域之觀哉！古帝皇
<pb n="0033a" ed="J" xml:id="J34.B296.0033a"/>
<lb n="0033a01" ed="J"/>王猶待命也，況其下乎！几蘧，古帝名。</p><p xml:id="pJ34p0033a0115" cb:place="inline">通云：毘盧有
<lb n="0033a02" ed="J"/>師，法身有主。</p></cb:div>
<lb n="0033a03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a0301">葉公子高<note place="inline">至</note>子其有以語我來。</p></cb:div>
<lb n="0033a04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a0401">不急，謂慢然應之而無當也。懽成，合成也。寡不道以
<lb n="0033a05" ed="J"/>懽成，謂鮮有不道而能合成者也。人道之患，患及於
<lb n="0033a06" ed="J"/>世；陰陽之患，患及於身。執麤櫔，不求臧美；嗜欲寡也。
<lb n="0033a07" ed="J"/>釜爨之人，無畏熱苦。突，不黔也。淸，冷也。朝受命，夕飮
<lb n="0033a08" ed="J"/>冰，我豈內熱歟？不然，何以寒自苦也。國人望君，如望
<lb n="0033a09" ed="J"/>歲焉；國人望君，如望慈父母焉。何子子也？</p><p xml:id="pJ34p0033a0917" cb:place="inline">通云：膠
<lb n="0033a10" ed="J"/>盆刺腦。</p></cb:div>
<lb n="0033a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1101">仲尼曰：天下有大戒二<note place="inline">至</note>夫子其行可矣。</p></cb:div>
<lb n="0033a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a1201">任運而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a1201" n="0033a1201"/><anchor xml:id="beg0033a1201" n="0033a1201"/>已<anchor xml:id="end0033a1201"/>，哀樂不得而入也。</p><p xml:id="pJ34p0033a1212" cb:place="inline">通云：子順父，臣奉君。</p></cb:div>
<lb n="0033a13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1301">丘請復以所聞<note place="inline">至</note>孰知其所終。</p></cb:div>
<lb n="0033a14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a1401">莫者，不可知者也。信不信未可知也，而殃<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a1401" n="0033a1401"/><anchor xml:id="beg0033a1401" n="0033a1401"/>已<anchor xml:id="end0033a1401"/>相及矣。
<lb n="0033a15" ed="J"/>故傳言者危。多奇巧則以巧喪德，多奇樂則以樂敗
<lb n="0033a16" ed="J"/>行。忿之設也，必無由也，由於巧言，由於偏辭者也。譬
<lb n="0033a17" ed="J"/>之鹿死，不擇音矣。忿情之激，茀然作氣，厲與厲搆，凶
<lb n="0033a18" ed="J"/>患隨之，我不知其胡底也。</p><p xml:id="pJ34p0033a1811" cb:place="inline">通云：苦。</p></cb:div>
<lb n="0033a19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a1901">故法言曰：無遷令無勸成<note place="inline">至</note>此其難者。</p></cb:div>
<lb n="0033a20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a2001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2001" n="0033a2001"/><anchor xml:id="beg0033a2001" n="0033a2001"/>已<anchor xml:id="end0033a2001"/>令而遷之，未成而勸之，皆過其量以求益也，幾幾
<lb n="0033a21" ed="J"/>乎危事也。美不易成也，成之在久；惡易成也，一成而
<lb n="0033a22" ed="J"/>不可改也，故危事也。至人者，任天而遊，而一應乎不
<lb n="0033a23" ed="J"/>得<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2301" n="0033a2301"/><anchor xml:id="beg0033a2301" n="0033a2301"/>已<anchor xml:id="end0033a2301"/>。施也，不求報也，致命而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2302" n="0033a2302"/><anchor xml:id="beg0033a2302" n="0033a2302"/>已<anchor xml:id="end0033a2302"/>，吾爲其所難也。《易》曰：
<lb n="0033a24" ed="J"/>「致命遂志。」又曰：「外其身而身存。」</p><p xml:id="pJ34p0033a2413" cb:place="inline">通云：抑<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2401" n="0033a2401"/><anchor xml:id="beg0033a2401" n="0033a2401"/>已<anchor xml:id="end0033a2401"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2402" n="0033a2402"/><anchor xml:id="beg0033a2402" n="0033a2402"/>已<anchor xml:id="end0033a2402"/>，未
<lb n="0033a25" ed="J"/>聞得<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2501" n="0033a2501"/><anchor xml:id="beg0033a2501" n="0033a2501"/>已<anchor xml:id="end0033a2501"/>不<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2502" n="0033a2502"/><anchor xml:id="beg0033a2502" n="0033a2502"/>已<anchor xml:id="end0033a2502"/>。</p></cb:div>
<lb n="0033a26" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033a2601">顏闔將傅衛靈公太子<note place="inline">至</note>達之入於無疵。</p></cb:div>
<lb n="0033a27" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033a2701">蒯聵者，不有其父，不有其子，可不謂暴人耶。天殺，謂
<lb n="0033a28" ed="J"/>天資刻薄也。形就而入則<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2801" n="0033a2801"/><anchor xml:id="beg0033a2801" n="0033a2801"/>己<anchor xml:id="end0033a2801"/>暱，心和而出則<anchor xml:id="nkr_note_add_0033a2802" n="0033a2802"/><anchor xml:id="beg0033a2802" n="0033a2802"/>己<anchor xml:id="end0033a2802"/>陽，與
<lb n="0033a29" ed="J"/>爲嬰兒，與爲無可畦，與爲無崖，惟其達之，故入無疵
<lb n="0033a30" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0033a3002" cb:place="inline">通云：共汝顚倒一上。</p></cb:div>
<pb n="0033b" ed="J" xml:id="J34.B296.0033b"/>
<lb n="0033b01" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b0101">汝不知夫螳蜋乎<note place="inline">至</note>而美者以犯之，幾矣。</p></cb:div>
<lb n="0033b02" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b0201">積有功伐而自以爲美也，才之美也；不知其犯也，犯
<lb n="0033b03" ed="J"/>之幾也。居東是也，明農是也。</p><p xml:id="pJ34p0033b0312" cb:place="inline">通云：車不橫推，理無
<lb n="0033b04" ed="J"/>曲斷。</p></cb:div>
<lb n="0033b05" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b0501">汝不知夫養虎<note place="inline">至</note>可不愼耶。</p></cb:div>
<lb n="0033b06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b0601">韓子曰：「無批逆麟，龍不易擾也。」虎馬同喩也。養<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b0601" n="0033b0601"/><anchor xml:id="beg0033b0601" n="0033b0601"/>已<anchor xml:id="end0033b0601"/>者
<lb n="0033b07" ed="J"/>媚之，否則殺之，順逆異也。蜄，土器也。以筐以蜄，奉之
<lb n="0033b08" ed="J"/>至矣。蚊虻適集，其僕緣而拊之，偶不以時，怒有所騁，
<lb n="0033b09" ed="J"/>甚殆事也。</p><p xml:id="pJ34p0033b0905" cb:place="inline">通云：虎缺馬馵。</p></cb:div>
<lb n="0033b10" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b1001">匠石之齊<note place="inline">至</note>不亦遠乎。</p></cb:div>
<lb n="0033b11" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b1101">轅可曲耶？廣莫之野耶？櫟之爲散木也，匠之爲散人
<lb n="0033b12" ed="J"/>也，其相去亦無間矣。而匠石者故爲此呶呶也，幾何
<lb n="0033b13" ed="J"/>不爲木所笑也！弟子曰：「彼爲社者也，非無用也。若其
<lb n="0033b14" ed="J"/>無用社者，何也？」趣取，猶趣使也。匠石曰：「彼有托而逃
<lb n="0033b15" ed="J"/>也，寄也。名之爲社，是誶之也，不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1501" n="0033b1501"/><anchor xml:id="beg0033b1501" n="0033b1501"/>己<anchor xml:id="end0033b1501"/>者也。詘於不知
<lb n="0033b16" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1601" n="0033b1601"/><anchor xml:id="beg0033b1601" n="0033b1601"/>己<anchor xml:id="end0033b1601"/>，伸於知<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b1602" n="0033b1602"/><anchor xml:id="beg0033b1602" n="0033b1602"/>己<anchor xml:id="end0033b1602"/>，彼大木者，胡不幸耶？且彼亦安用社？卽
<lb n="0033b17" ed="J"/>不爲社，寧受伐耶？彼以不材終其天年，其所保者與
<lb n="0033b18" ed="J"/>庸衆異，而乃以義譽之耶？譽之，是誶之也，木不受也。」</p>
<lb n="0033b19" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0033b1901">通云：莫塗汚好。<note place="inline">問：「液樠。」荅：「樞腐則液流而木爲屑。樠，滿也。」問：「密失無言。」荅：「不務速說。」</note></p></cb:div>
<lb n="0033b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b2001">南伯子綦遊乎商之丘<note place="inline">至</note>所以爲大祥也。</p></cb:div>
<lb n="0033b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b2101">藾，猶蔭也，其蔭可以芘千駟也。荆氏善產，然不如商
<lb n="0033b22" ed="J"/>丘<anchor xml:id="nkr_note_add_0033b2201" n="0033b2201"/><anchor xml:id="beg0033b2201" n="0033b2201"/>杙<anchor xml:id="end0033b2201"/>，猿猴所棲以爲戲也。麗，屋棟材也。廣廈麗之，故
<lb n="0033b23" ed="J"/>名麗。樿傍，櫬一邊也。櫬用全木，厚殮親也。解，賽祭也。
<lb n="0033b24" ed="J"/>適河，沈人於河，如西門豹事。牛白顙，豚亢鼻，人痔病，
<lb n="0033b25" ed="J"/>猶木以不材棄之也。不祥者，所以爲大祥也，神人以
<lb n="0033b26" ed="J"/>之。</p><p xml:id="pJ34p0033b2602" cb:place="inline">通云：死貓頭。</p></cb:div>
<lb n="0033b27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033b2701">支離疏者<note place="inline">至</note>支離其德者乎。</p></cb:div>
<lb n="0033b28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033b2801">會，合也。撮髮爲髻。五管，五藏之俞也。鍼者，縫人之具，
<lb n="0033b29" ed="J"/>又可以刺。繲，謂浣衣也。入學者，鼓筴備樂舞也。播精，
<lb n="0033b30" ed="J"/>謂吹播精食，其値皆可以食十人，言無廢任也。攘臂，
<pb n="0033c" ed="J" xml:id="J34.B296.0033c"/>
<lb n="0033c01" ed="J"/>求爲可用也。役則不及，賞則及之，故支離者勝也。</p>
<lb n="0033c02" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0033c0201">通云：三種病人，莫敎錯過。</p></cb:div>
<lb n="0033c03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c0301">孔子適楚<note place="inline">至</note>莫知無用之用也。</p></cb:div>
<lb n="0033c04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c0401">迷陽，言用晦也。知雄守雌，知白守黑也。卻曲，謂卻行
<lb n="0033c05" ed="J"/>而不前也。</p><p xml:id="pJ34p0033c0505" cb:place="inline">通云：老僧今日失利。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0033c06" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">德充符</cb:mulu><head>德充符</head>
<lb n="0033c07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c0701">大德不德，其充然者，符契而<anchor xml:id="nkr_note_add_0033c0701" n="0033c0701"/><anchor xml:id="beg0033c0701" n="0033c0701"/>已<anchor xml:id="end0033c0701"/>。</p><p xml:id="pJ34p0033c0713" cb:place="inline">通云：色見聲求，是
<lb n="0033c08" ed="J"/>行邪道。</p></cb:div>
<lb n="0033c09" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c0901">魯有兀者王駘<note place="inline">至</note>丘將引天下而從之。</p></cb:div>
<lb n="0033c10" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1001">難爲王駘，難爲孔子。</p><p xml:id="pJ34p0033c1009" cb:place="inline">通云：兩個沒鼻孔漢。<note place="inline">問：「立不敎？坐不
<lb n="0033c11" ed="J"/>議？」荅：「立非立也，何敎之有？坐非坐也，何議之有？向四威儀中覓貧道耶？」</note></p></cb:div>
<lb n="0033c12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c1201">常季曰彼兀者也<note place="inline">至</note>命物之化而守其宗也。</p></cb:div>
<lb n="0033c13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1301">無假，猶無待也。不物於物，故不與物遷。終萬物，始萬
<lb n="0033c14" ed="J"/>物，故命物之化。</p><p xml:id="pJ34p0033c1407" cb:place="inline">通云：本末須歸宗。<note place="inline">問：「王先生，林作王天下之王，劉
<lb n="0033c15" ed="J"/>作王駘之王，孰是？」荅：「王者，往也。謂先生往從之也，故大遠於衆也。」</note></p></cb:div>
<lb n="0033c16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c1601">常季曰：何謂也<note place="inline">至</note>視喪其足，猶遺土也。</p></cb:div>
<lb n="0033c17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c1701">一可異也，肝與膽隔壤也；異可一也，物與我同倫也。
<lb n="0033c18" ed="J"/>無宜，故無不宜也。奚其不喪！奚其喪！</p><p xml:id="pJ34p0033c1815" cb:place="inline">通云：木人嶺
<lb n="0033c19" ed="J"/>上穿雲過。</p></cb:div>
<lb n="0033c20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c2001">常季曰：彼爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0033c2001" n="0033c2001"/><anchor xml:id="beg0033c2001" n="0033c2001"/>己<anchor xml:id="end0033c2001"/>以其知<note place="inline">至</note>物何爲最之哉。</p></cb:div>
<lb n="0033c21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c2101">以其知猶未離乎知也，以其心猶未離乎心也。介然
<lb n="0033c22" ed="J"/>者知，介然者心，故爲萬物最也。最，謂出其上也。心與
<lb n="0033c23" ed="J"/>物辯，非常心也。苟得其常，奚爲最哉？</p><p xml:id="pJ34p0033c2315" cb:place="inline">通云：平常心
<lb n="0033c24" ed="J"/>是道。</p></cb:div>
<lb n="0033c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c2501">仲尼曰：人莫鑑於流水<note place="inline">至</note>幸能正生以正衆生。</p></cb:div>
<lb n="0033c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0033c2601">群然者木而松柏異，群然者人而舜異。我生正則群
<lb n="0033c27" ed="J"/>生正，故嗒然忘化而與運齊也。安汝止，協乎一。</p><p xml:id="pJ34p0033c2719" cb:place="inline">通
<lb n="0033c28" ed="J"/>云：滅度一切衆生，而實無一衆生得滅度者。非衆生，
<lb n="0033c29" ed="J"/>非不衆生。</p></cb:div>
<lb n="0033c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0033c3001">夫保始之徵<note place="inline">至</note>彼且何肯以物爲事乎。</p></cb:div>
<pb n="0034a" ed="J" xml:id="J34.B296.0034a"/>
<lb n="0034a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0101">保始，保其泰始也。徵，效也。不懼之實，大勇也。求名者
<lb n="0034a02" ed="J"/>且然矣，況太上乎。無知故無不知，未嘗生故未嘗死。
<lb n="0034a03" ed="J"/>登假謂僊去，猶黃帝乘龍也。擇日者，無擇者也。人則
<lb n="0034a04" ed="J"/>從彼矣，彼何嘗以物爲事哉。</p><p xml:id="pJ34p0034a0412" cb:place="inline">通云：普化木鐸。</p></cb:div>
<lb n="0034a05" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a0501">申徒嘉兀者也<note place="inline">至</note>子齊執政乎。</p></cb:div>
<lb n="0034a06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0601">王曰蠋前，蠋亦曰王前，執政大兀大。</p><p xml:id="pJ34p0034a0615" cb:place="inline">通云：探竿影
<lb n="0034a07" ed="J"/>草。</p></cb:div>
<lb n="0034a08" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a0801">申徒嘉曰先生之門<note place="inline">至</note>不亦過乎。</p></cb:div>
<lb n="0034a09" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a0901">奈何哉，遊先生之門也！子以執政先人，而不知其後
<lb n="0034a10" ed="J"/>人也。且子過矣。</p><p xml:id="pJ34p0034a1007" cb:place="inline">通云：不妨減人身價。</p></cb:div>
<lb n="0034a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a1101">子產曰：子旣若是矣<note place="inline">至</note>子無乃稱。</p></cb:div>
<lb n="0034a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a1201">與堯爭善，猶未忘乎善也。狀其過不狀其過，言憾物
<lb n="0034a13" ed="J"/>者恒多而自謫者恒寡也。安之若命，則固然矣。羿之
<lb n="0034a14" ed="J"/>彀中，不死者無幾，然不死者，命也。天下之大，危害之
<lb n="0034a15" ed="J"/>積，非獨一羿而<anchor xml:id="nkr_note_add_0034a1501" n="0034a1501"/><anchor xml:id="beg0034a1501" n="0034a1501"/>已<anchor xml:id="end0034a1501"/>。入其中而得出者，利害釋於前，死
<lb n="0034a16" ed="J"/>生不攖其慮也。伯昏無人，況我以善者也。遊十九年
<lb n="0034a17" ed="J"/>而形骸化矣。吾與子遇於形骸之外，而子猶索我於
<lb n="0034a18" ed="J"/>形骸之內乎？子產曰：「先生起自贊也。」</p><p xml:id="pJ34p0034a1815" cb:place="inline">通云：大好一
<lb n="0034a19" ed="J"/>期賓主。</p></cb:div>
<lb n="0034a20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2001">魯有兀者叔山無趾<note place="inline">至</note>而況全德之人乎。</p></cb:div>
<lb n="0034a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2101">尊足，謂尊於足也，有大於身者也。</p><p xml:id="pJ34p0034a2114" cb:place="inline">通云：見吾色身，
<lb n="0034a22" ed="J"/>不見吾法身。</p></cb:div>
<lb n="0034a23" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2301">無趾語老聃<note place="inline">至</note>天刑之安可解。</p></cb:div>
<lb n="0034a24" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2401">賓賓者何爲耶？其名耶？其適以自苦耶？天刑之也，天
<lb n="0034a25" ed="J"/>刑之也！聃也，遁天之刑者也；丘也，天刑也。</p><p xml:id="pJ34p0034a2517" cb:place="inline">通云：項
<lb n="0034a26" ed="J"/>上鐵枷何時脫卻？</p></cb:div>
<lb n="0034a27" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034a2701">魯哀公問於仲尼曰<note place="inline">至</note>是何人者也。</p></cb:div>
<lb n="0034a28" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034a2801">善惡者，離乎形者也。爲後而不爲先，能爲和不能爲
<lb n="0034a29" ed="J"/>倡也。月滿曰望，望人之腹，腹果然也。列子曰：「雌雄在
<lb n="0034a30" ed="J"/>前，孳尾成群。」謂入獸不亂群，入鳥不亂行也。寡人醜
<pb n="0034b" ed="J" xml:id="J34.B296.0034b"/>
<lb n="0034b01" ed="J"/>乎？是使我形穢也。</p><p xml:id="pJ34p0034b0108" cb:place="inline">通云：六根不具，七識不全，始解
<lb n="0034b02" ed="J"/>親近。又云：一人通身紅爛，在荆棘中。</p></cb:div>
<lb n="0034b03" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b0301">仲尼曰：丘也嘗使於楚<note place="inline">至</note>才全而德不形者也。</p></cb:div>
<lb n="0034b04" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b0401">肫母死而猶食之，不知其死也，食乳也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b0401" n="0034b0401"/><anchor xml:id="beg0034b0401" n="0034b0401"/>已<anchor xml:id="end0034b0401"/>知其死，則
<lb n="0034b05" ed="J"/>去之矣。去之者，惡之也，惡其不見<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b0501" n="0034b0501"/><anchor xml:id="beg0034b0501" n="0034b0501"/>己<anchor xml:id="end0034b0501"/>也，惡其不爲類
<lb n="0034b06" ed="J"/>也。毋形猶在，而母非母也，母去之也。翣者喪具，用以
<lb n="0034b07" ed="J"/>飾武，敗者無所用之；履以飾足，刖者無所用之；無共
<lb n="0034b08" ed="J"/>本也。諸御不剪爪，不穿耳，不欲使形不全也。新有昏
<lb n="0034b09" ed="J"/>者，雖在外期年，不使愛其生也。哀駘它者，人也，而進
<lb n="0034b10" ed="J"/>於天者也，不以形形而以不形形者也。</p><p xml:id="pJ34p0034b1016" cb:place="inline">通云：金香
<lb n="0034b11" ed="J"/>爐下鐵崑崙。</p></cb:div>
<lb n="0034b12" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b1201">哀公曰：何謂才全<note place="inline">至</note>是之謂才全。</p></cb:div>
<lb n="0034b13" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b1301">遇，不可知也。事之變也，知不能規乎其始也。烏識其
<lb n="0034b14" ed="J"/>所以然哉？烏識其所以不然哉？安之若命，哀樂不能
<lb n="0034b15" ed="J"/>入也。兌，和悅也。無伐天和，四時容與，故與物爲春也。</p>
<lb n="0034b16" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0034b1601">通云：燄裡寒冰，楊花九月。</p></cb:div>
<lb n="0034b17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b1701">何謂德不形<note place="inline">至</note>德友而<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b1701" n="0034b1701"/><anchor xml:id="beg0034b1701" n="0034b1701"/>已<anchor xml:id="end0034b1701"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0034b18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b1801">停者，止也，畜也。物取平焉，故可以爲法也。成和，不滑
<lb n="0034b19" ed="J"/>和也。</p><p xml:id="pJ34p0034b1903" cb:place="inline">通云：急水上打毬子。</p></cb:div>
<lb n="0034b20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b2001">闉跂支離無脤<note place="inline">至</note>獨成其天。</p></cb:div>
<lb n="0034b21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b2101">脰，脛項也。肩，肩直而無文也。惡者美之，美者惡之，故
<lb n="0034b22" ed="J"/>視全人反怪其項背也。忘其所忘，非能忘者也；忘其
<lb n="0034b23" ed="J"/>所不忘，斯能爲忘者也。惟聖人能也，無所用知也，無
<lb n="0034b24" ed="J"/>所用約也。德惡其出於<anchor xml:id="nkr_note_add_0034b2401" n="0034b2401"/><anchor xml:id="beg0034b2401" n="0034b2401"/>己<anchor xml:id="end0034b2401"/>也，貨惡其出於地也，若是
<lb n="0034b25" ed="J"/>者天也。鬻之自天者，食之自天者也。不大棄則不大
<lb n="0034b26" ed="J"/>予，不大予則不大施也。有人之形，無人之情，人也，而
<lb n="0034b27" ed="J"/>進乎天者也。</p><p xml:id="pJ34p0034b2706" cb:place="inline">通云：無手人行拳，無舌人解語。</p></cb:div>
<lb n="0034b28" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034b2801">惠子謂莊子曰：人故無情乎<note place="inline">至</note>子以堅白鳴。</p></cb:div>
<lb n="0034b29" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034b2901">求益乎有生之外，是益生也。不益生，謂不多事以擾
<lb n="0034b30" ed="J"/>其生也。生無生也，道與之貌，天與之形，因天地之自
<pb n="0034c" ed="J" xml:id="J34.B296.0034c"/>
<lb n="0034c01" ed="J"/>然而我不寄，故生無生也。倚樹據梧，此可謂適矣。雖
<lb n="0034c02" ed="J"/>然，猶有待也。無生者，無待者也。天選子之形，形者，神
<lb n="0034c03" ed="J"/>之府也。而子以堅白異同鳴天下哉？其得全於天哉？
<lb n="0034c04" ed="J"/>其不得全於天哉？</p><p xml:id="pJ34p0034c0408" cb:place="inline">通云：放汝三十棒。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0034c05" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">大宗師</cb:mulu><head>大宗師</head>
<lb n="0034c06" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c0601">生無生也，死不死也，我忘物也，物忘我也。宗者，極也，
<lb n="0034c07" ed="J"/>統也，會也。天師道，道師自然。自然者，無師者也，大無
<lb n="0034c08" ed="J"/>外也。</p><p xml:id="pJ34p0034c0803" cb:place="inline">通云：此宗無語句。</p></cb:div>
<lb n="0034c09" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c0901">知天之所爲<note place="inline">至</note>所謂人之非天乎。</p></cb:div>
<lb n="0034c10" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1001">天亦人也，人亦天也。所知者人也，所不知者天也。以
<lb n="0034c11" ed="J"/>其所知，養其所不知，知之至也。夫知有待也，不知者
<lb n="0034c12" ed="J"/>無待者也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1205" cb:place="inline">通云：明日不得普請。</p></cb:div>
<lb n="0034c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c1301">且有眞人而後有眞知<note place="inline">至</note>於道也若此。</p></cb:div>
<lb n="0034c14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1401">在寡且不逆也，不以成自雄也。於士無取舍也，不暮
<lb n="0034c15" ed="J"/>謀。故無取舍，無適也，無不適也，無過也，無當也，是登
<lb n="0034c16" ed="J"/>假於道也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1605" cb:place="inline">通云：平高就下。</p></cb:div>
<lb n="0034c17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c1701">古之眞人其寢不夢<note place="inline">至</note>其嗜慾深者其天機淺。</p></cb:div>
<lb n="0034c18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c1801">其息深深，故息以踵，言若哇者。息以喉其嗌，言其喉
<lb n="0034c19" ed="J"/>息也。</p><p xml:id="pJ34p0034c1903" cb:place="inline">通云：著甚死急，鼓粥飯氣。</p></cb:div>
<lb n="0034c20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c2001">古之眞人不知說生<note place="inline">至</note>是之謂眞人。</p></cb:div>
<lb n="0034c21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c2101">不出，故出不訴；不入，故入不距。莫知其始也，莫知其
<lb n="0034c22" ed="J"/>終也。坦然受之，故喜；釋然忘之，故復。道本自遺，豈勞
<lb n="0034c23" ed="J"/>心以損道？天非有耦，奚假人以助天？</p><p xml:id="pJ34p0034c2315" cb:place="inline">通云：無去無
<lb n="0034c24" ed="J"/>來亦無住。</p></cb:div>
<lb n="0034c25" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0034c2501">若然者，其心志<note place="inline">至</note>而不自適其適者也。</p></cb:div>
<lb n="0034c26" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0034c2601">兵非以爲勇也，澤非以爲愛也，無所爲而爲也，莫之
<lb n="0034c27" ed="J"/>至而至也。非聖人也，非仁人也，非賢人也，非君子也，
<lb n="0034c28" ed="J"/>非士也，非役人也。智之無可智，愚之無可愚，貴之無
<lb n="0034c29" ed="J"/>可貴，賤之無可賤也。通於物者，和樂也，無適而不親
<lb n="0034c30" ed="J"/>也。凄似秋，煖似春者，時也。忘利害，故利害不通也。損
<pb n="0035a" ed="J" xml:id="J34.B296.0035a"/>
<lb n="0035a01" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0101" n="0035a0101"/><anchor xml:id="beg0035a0101" n="0035a0101"/>己<anchor xml:id="end0035a0101"/>以行其名也，亡身之不恤，不擇眞而任之也，是至
<lb n="0035a02" ed="J"/>人也。非然者，尊<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0201" n="0035a0201"/><anchor xml:id="beg0035a0201" n="0035a0201"/>己<anchor xml:id="end0035a0201"/>卑物，遺世厲俗，何爲也？</p><p xml:id="pJ34p0035a0217" cb:place="inline">通云：渠
<lb n="0035a03" ed="J"/>無面目。<note place="inline">問：「何爲其心志，其容寂，其顙沬？」荅：「心非木石故志，容不景耀故寂，顙髏稿枯故沬。」</note></p></cb:div>
<lb n="0035a04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a0401">古之眞人，其狀義而不朋<note place="inline">至</note>是之謂眞人。</p></cb:div>
<lb n="0035a05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035a0501">狀義而不名爲義也，與人伍而不取其同也。無不足
<lb n="0035a06" ed="J"/>也，不相承也。隨器，故絕方員；渺形，故無華實。邴邴，喜
<lb n="0035a07" ed="J"/>貌。喜非喜也，崔嶽嶽也，得<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0701" n="0035a0701"/><anchor xml:id="beg0035a0701" n="0035a0701"/>已<anchor xml:id="end0035a0701"/>而不<anchor xml:id="nkr_note_add_0035a0702" n="0035a0702"/><anchor xml:id="beg0035a0702" n="0035a0702"/>已<anchor xml:id="end0035a0702"/>也。滀，止也。其止
<lb n="0035a08" ed="J"/>進也與進也，其進止也其與世並。厲乎其謷然高往
<lb n="0035a09" ed="J"/>乎！連卷乎不得而入也，悗悗乎默而不言也。寬然者
<lb n="0035a10" ed="J"/>其殺也，迺迺然與世俱也。感而應，無廢事也。相與有
<lb n="0035a11" ed="J"/>足者，蹈於高丘，陟崑崙，遊廣莫耶！非夫有所慮而爲
<lb n="0035a12" ed="J"/>之，非夫有所避而不爲者也，而人遂以爲勤行也，過
<lb n="0035a13" ed="J"/>矣！過矣！非一也，非不一也；好之也一也，不好之也一
<lb n="0035a14" ed="J"/>也。其一也一也，不一也一也。天耶？人耶？吾不得而名
<lb n="0035a15" ed="J"/>也。</p><p xml:id="pJ34p0035a1502" cb:place="inline">通云：前三三，後三三。</p></cb:div>
<lb n="0035a16" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a1601">死生命也<note place="inline">至</note>一化之所待乎。</p></cb:div>
<lb n="0035a17" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035a1701">死生，旦暮也，人不得而與也，是物之恒情也。越死生
<lb n="0035a18" ed="J"/>謂之卓，離死生謂之眞。身可愛也，命可致也。愛身故
<lb n="0035a19" ed="J"/>孝於親，而況其進者乎！致身故忠於君，而況其進者
<lb n="0035a20" ed="J"/>乎！忘於江湖，忘於道德，堯與桀兩忘也。善吾生，故善
<lb n="0035a21" ed="J"/>吾死也。壑可藏舟也，壑非壑也；澤可藏山也，澤非澤
<lb n="0035a22" ed="J"/>也。有負之而趨者，人不知也。人知大之藏小，而不知
<lb n="0035a23" ed="J"/>小之藏大也；人知有之遯無，而不知無之遯有也。有
<lb n="0035a24" ed="J"/>而適無，無而適有，來而適往，往而適來，死死生生，皆
<lb n="0035a25" ed="J"/>遯也。藏天下於天下，安所遯哉！人也，猶其爲物也。化
<lb n="0035a26" ed="J"/>余爲魚，魚樂也；化余爲鳥，鳥樂也。形盡寓也，寓何所
<lb n="0035a27" ed="J"/>不樂哉！彭可也，殤可也，存可也，亡可也。無始無終，故
<lb n="0035a28" ed="J"/>一存而不喪也。萬化之所宗，而一化之所待也。</p><p xml:id="pJ34p0035a2819" cb:place="inline">通
<lb n="0035a29" ed="J"/>云：王老師賣身去。</p></cb:div>
<lb n="0035a30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035a3001">夫道有情有信<note place="inline">至</note>比於列星。</p></cb:div>
<pb n="0035b" ed="J" xml:id="J34.B296.0035b"/>
<lb n="0035b01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b0101">疑有也，有情有信者也。疑無也，無爲無形者也。可傳
<lb n="0035b02" ed="J"/>耶？不可傳耶？可得耶？不可得耶？鬼耶帝耶？天耶地耶？
<lb n="0035b03" ed="J"/>非道無以神，非道無以生耶？上下四方，推之而準，故
<lb n="0035b04" ed="J"/>一之者極，六之者極也。天地者，大氣擧之，故稱氣母。
<lb n="0035b05" ed="J"/>維，地軸也。斗，天樞也。堪坏，獸形人面，以神得名也。馮
<lb n="0035b06" ed="J"/>夷，河伯也。肩吾，梁父之貴神也。黃帝，升鼎騎雲氣上
<lb n="0035b07" ed="J"/>蒼天。顓頊，冬帝，御玄堂。北極出天二億三萬有奇，禺
<lb n="0035b08" ed="J"/>強履其上。<name role="" type="person">西王母</name>宴穆滿於瑤池，蓋少廣也。五伯，商
<lb n="0035b09" ed="J"/>五伯，豕韋等是也。東維，漢津以東也。</p><p xml:id="pJ34p0035b0915" cb:place="inline">通云：乾峰柱
<lb n="0035b10" ed="J"/>杖子。</p></cb:div>
<lb n="0035b11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035b1101">南伯子葵問乎女偊曰<note place="inline">至</note>參寥聞之疑始。</p></cb:div>
<lb n="0035b12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b1201">外天下而後外物，外物而後外生，外生而後朝徹。由
<lb n="0035b13" ed="J"/>外而內，由遠而近也。不見天下，不見物，不見<anchor xml:id="nkr_note_add_0035b1301" n="0035b1301"/><anchor xml:id="beg0035b1301" n="0035b1301"/>己<anchor xml:id="end0035b1301"/>，故無
<lb n="0035b14" ed="J"/>今無古，無生無不生也。將之不得也，迎之不得也，毀
<lb n="0035b15" ed="J"/>之不得也，成之不得也。可將也，可迎也，可毀也，可成
<lb n="0035b16" ed="J"/>也，攖之而無不寧也。感物而應，未嘗動也。副墨疑可
<lb n="0035b17" ed="J"/>見也，雒誦疑可聞也，瞻明猶未離乎目也，聶許猶未
<lb n="0035b18" ed="J"/>離乎耳也，需役未離乎動者也，於謳未離乎言者也。
<lb n="0035b19" ed="J"/>玄冥莫也，冥冥故莫也。參寥獨也，寥寥故獨也。疑自
<lb n="0035b20" ed="J"/>此始也。無始故疑始，疑始故無始也。</p><p xml:id="pJ34p0035b2015" cb:place="inline">通云：不是心，
<lb n="0035b21" ed="J"/>不是佛，不是物。<note place="inline">問：「何謂有聖人之道，無聖人之才；有聖人之才，無聖人之用？」荅：「秪得其體，
<lb n="0035b22" ed="J"/>不得其用；秪得其用，不得其體。」問：「何謂殺生者不死？」荅：「護生須用殺。」問：「何謂攖寧？」荅：「只在六根門頭，卻不
<lb n="0035b23" ed="J"/>被他汚染。」</note></p></cb:div>
<lb n="0035b24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035b2401">子祀子與子犁子來<note place="inline">至</note>成然寐，蘧然覺。</p></cb:div>
<lb n="0035b25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035b2501">死生存亡一體也，何爲是拘拘者哉。曲僂，佝僂也。背
<lb n="0035b26" ed="J"/>高，故五俞在上。句贅，頂椎也。陰陽之氣雖有沴乎，其
<lb n="0035b27" ed="J"/>心乃閒然無事者也。跰躚而行，心閒然無事也。臂之
<lb n="0035b28" ed="J"/>左可爲雞也，臂之右可爲彈也，尻可爲輪也，神可爲
<lb n="0035b29" ed="J"/>馬也。然則吾何擇哉，吾安往不適哉。叱避，謂叱之使
<lb n="0035b30" ed="J"/>避也。無怛化，無以死傷生，使彼化者增忉怛也。鼠肝
<pb n="0035c" ed="J" xml:id="J34.B296.0035c"/>
<lb n="0035c01" ed="J"/>耶，蟲臂耶，魂氣則無不之也，無不之也。骨肉復歸於
<lb n="0035c02" ed="J"/>土，命也。善吾生，善吾死，故生有所不訢而死有所不
<lb n="0035c03" ed="J"/>恤也。人可也，物可也，鼠有大於肝，蟲有大於臂也。生
<lb n="0035c04" ed="J"/>死，寐覺也。</p><p xml:id="pJ34p0035c0405" cb:place="inline">通云：回途別著破襴衫。<note place="inline">問：「不能自解，物有結之，六解一
<lb n="0035c05" ed="J"/>亡，與楞嚴同義否？」荅云：「是。」</note></p></cb:div>
<lb n="0035c06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c0601">子桑戶孟子反子琴張<note place="inline">至</note>天之小人也。</p></cb:div>
<lb n="0035c07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035c0701">相與於無相與，相爲於無相爲，人也而天者也，臨尸
<lb n="0035c08" ed="J"/>而哭是也。猗，語辭。人死則化爲異物，有情無情，吾同
<lb n="0035c09" ed="J"/>體也，故曰假於異物，托於同體。戮民猶天刑也，有事
<lb n="0035c10" ed="J"/>無事，無事有事，故常在定。疇於天，侔於天，進人而天
<lb n="0035c11" ed="J"/>者也，天之君子也。</p><p xml:id="pJ34p0035c1108" cb:place="inline">通云：不借借。<note place="inline">問：「何謂莫然有問？」荅：「莫然，忽然也。有
<lb n="0035c12" ed="J"/>間，猶頃之也。」</note></p></cb:div>
<lb n="0035c13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c1301">顏回問仲尼曰：孟孫才其母死<note place="inline">至</note>乃入於寥天
<lb n="0035c14" ed="J"/>一。</p></cb:div>
<lb n="0035c15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0035c1501">簡，謂忽然若遺也。死者，化物也。使死而有知也，豈猶
<lb n="0035c16" ed="J"/>待夫不知之化者哉。不知之化，謂後死者也。且生與
<lb n="0035c17" ed="J"/>死各不相及也，各不相知也。方將化矣，惡知不化者
<lb n="0035c18" ed="J"/>哉。方將不化矣，惡知<anchor xml:id="nkr_note_add_0035c1801" n="0035c1801"/><anchor xml:id="beg0035c1801" n="0035c1801"/>已<anchor xml:id="end0035c1801"/>化者哉。死生，夢覺也，何爲是
<lb n="0035c19" ed="J"/>規規者哉。矧吾與汝皆夢也，夢未覺者也。彼死者，形
<lb n="0035c20" ed="J"/>可駭而心無損也，旦易其宅而情非死也。孟孫氏，覺
<lb n="0035c21" ed="J"/>者也，人哭亦哭，是其所以宜也，乃宜也。吾者，從我得
<lb n="0035c22" ed="J"/>稱也。執形而命之曰吾，遂相與吾之耳矣。雖然，吾得
<lb n="0035c23" ed="J"/>我哉，我喪我哉。浸假而我化爲鳥，鳥一我也；浸假而
<lb n="0035c24" ed="J"/>我化爲魚，魚一我也。我無定屬，我有定稱哉？生耶死
<lb n="0035c25" ed="J"/>耶？覺耶夢耶？物耶我耶？未知其誰適也。歌者何也，哭
<lb n="0035c26" ed="J"/>者何也，所造無非適也。不假笑也，有時獻笑，喜與意
<lb n="0035c27" ed="J"/>俱也。輾然可也，排之不得也。安其排，故不及排；去其
<lb n="0035c28" ed="J"/>化，故忘於化。乃入於寥廓之區，與天一也。</p><p xml:id="pJ34p0035c2817" cb:place="inline">通云：曹
<lb n="0035c29" ed="J"/>山孝滿。</p></cb:div>
<lb n="0035c30" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0035c3001">意而子見許由<note place="inline">至</note>此所遊<anchor xml:id="nkr_note_add_0035c3001" n="0035c3001"/><anchor xml:id="beg0035c3001" n="0035c3001"/>已<anchor xml:id="end0035c3001"/>。</p></cb:div>
<pb n="0036a" ed="J" xml:id="J34.B296.0036a"/>
<lb n="0036a01" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a0101">軹，猶只也。躬仁義，適以仁義黥汝也；明是非，適以是
<lb n="0036a02" ed="J"/>非劓汝也；無莊以美，故失其美；據梁以力，故失其力；
<lb n="0036a03" ed="J"/>黃帝以知，故忘其知。鑪錘者，未可少也。息我黥，補我
<lb n="0036a04" ed="J"/>劓，冥乎仁義是非之藩而起化埋也，吾何爲不可哉？
<lb n="0036a05" ed="J"/>許由曰：「是也，此天遊也。」</p><p xml:id="pJ34p0036a0510" cb:place="inline">通云：紅鑪大冶。<note place="inline">問：「何爲秉成？」荅：「成者，
<lb n="0036a06" ed="J"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0036a0601" n="0036a0601"/><anchor xml:id="beg0036a0601" n="0036a0601"/>已<anchor xml:id="end0036a0601"/>然者也。因其<anchor xml:id="nkr_note_add_0036a0602" n="0036a0602"/><anchor xml:id="beg0036a0602" n="0036a0602"/>已<anchor xml:id="end0036a0602"/>然，謂之乘成。」</note></p></cb:div>
<lb n="0036a07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a0701">顏回曰：回益矣<note place="inline">至</note>丘也請從而後也。</p></cb:div>
<lb n="0036a08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a0801">冥情故絕好，任運故不常。同者，冥情者也；化者，任運
<lb n="0036a09" ed="J"/>者也。墮肢體，黜聰明，回殆庶矣。</p><p xml:id="pJ34p0036a0913" cb:place="inline">通云：絕後再甦。<note place="inline">問：「林
<lb n="0036a10" ed="J"/>以坐忘爲面壁，是否？」荅曰：「瞌睡漢。」</note></p></cb:div>
<lb n="0036a11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a1101">子輿與子桑友<note place="inline">至</note>然而至此極者，命也夫。</p></cb:div>
<lb n="0036a12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1201">貧也，非病也。安之若命，哀樂不入也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1215" cb:place="inline">通云：不妨疑
<lb n="0036a13" ed="J"/>著。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0036a14" ed="J"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">應帝王</cb:mulu><head>應帝王</head>
<lb n="0036a15" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1501">有道本，有化跡，帝王者跡也，所以應之者本也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1519" cb:place="inline">通
<lb n="0036a16" ed="J"/>云：苔生玉殿。</p></cb:div>
<lb n="0036a17" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a1701">齧缺問於王倪<note place="inline">至</note>行以吿蒲衣子。</p></cb:div>
<lb n="0036a18" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a1801">胡然而問也？胡然而不知也？相與於無相與也，喜也，
<lb n="0036a19" ed="J"/>必有以也。</p><p xml:id="pJ34p0036a1905" cb:place="inline">通云：一場懡<g ref="#CB01334">㦬</g>。</p></cb:div>
<lb n="0036a20" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2001">蒲衣子曰：乃今知之乎<note place="inline">至</note>而未始入於非人。</p></cb:div>
<lb n="0036a21" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a2101">與爲馬耶？與爲牛耶？與造物者遊耶？去智與故，以情
<lb n="0036a22" ed="J"/>信之。德任眞而不任僞也。不出也，不入也。其人耶？其
<lb n="0036a23" ed="J"/>非人耶？</p><p xml:id="pJ34p0036a2304" cb:place="inline">通云：披毛戴角是類墮。</p></cb:div>
<lb n="0036a24" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2401">肩吾見狂接輿<note place="inline">至</note>而曾二蟲之無知。</p></cb:div>
<lb n="0036a25" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a2501">吿我，語我來也。以經爲式，以義爲度，所謂以治治之
<lb n="0036a26" ed="J"/>者也。以治治之，未若以不治治之也。聖人之治之也，
<lb n="0036a27" ed="J"/>治內而<anchor xml:id="nkr_note_add_0036a2701" n="0036a2701"/><anchor xml:id="beg0036a2701" n="0036a2701"/>已<anchor xml:id="end0036a2701"/>，豈治外乎？無乎不正，故無乎不行也，盡矣。</p>
<lb n="0036a28" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0036a2801">通云：牛胃中經冬過夏。</p></cb:div>
<lb n="0036a29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036a2901">天根遊於殷陽<note place="inline">至</note>天下治矣。</p></cb:div>
<lb n="0036a30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036a3001">厭，足也。何帠，一作何故，一作何爲？余曰：帠，猶係也。去
<pb n="0036b" ed="J" xml:id="J34.B296.0036b"/>
<lb n="0036b01" ed="J"/>矣天根，無落吾事。</p><p xml:id="pJ34p0036b0108" cb:place="inline">通云：我不暇爲汝說。</p></cb:div>
<lb n="0036b02" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b0201">陽子居見老聃<note place="inline">至</note>如是者可此明王乎。</p></cb:div>
<lb n="0036b03" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b0301">質敏故所嚮疾，氣剛故能強梁，心開故物徹而疏明，
<lb n="0036b04" ed="J"/>志專故學道不倦。此恒人之見多，而至人之見少也。</p>
<lb n="0036b05" ed="J"/><p xml:id="pJ34p0036b0501">通云：有多少伎倆？</p></cb:div>
<lb n="0036b06" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b0601">老聃曰：是於聖人也<note place="inline">至</note>如是者可比明王乎。</p></cb:div>
<lb n="0036b07" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b0701">胥，賤役也。技者，藝能之末。係，累也。勞形沐心，徒自苦
<lb n="0036b08" ed="J"/>也。田，佃也。便，捷也。犛，猶狸也。他他藉藉，獵者衆也。虎
<lb n="0036b09" ed="J"/>豹之文，猿狙之捷，皆以技係。功高者，狗也。執犛而歸，
<lb n="0036b10" ed="J"/>往就烹鼎，則何爲者也？此而云聖人乎？</p><p xml:id="pJ34p0036b1016" cb:place="inline">通云：死漢。</p></cb:div>
<lb n="0036b11" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1101">陽子居蹴然曰<note place="inline">至</note>遊於無有者也。</p></cb:div>
<lb n="0036b12" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b1201">擊壤而歌，何也？</p><p xml:id="pJ34p0036b1207" cb:place="inline">通云：當時但展兩手。</p></cb:div>
<lb n="0036b13" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1301">鄭有神巫曰季咸<note place="inline">至</note>嘗試與來，以予示之。</p></cb:div>
<lb n="0036b14" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b1401">鄭人怪之，故棄而走。旣其文，未旣其實，抑未知其誠
<lb n="0036b15" ed="J"/>然否也。卵者，物之始形者也。知其雄，守其雌，無名無
<lb n="0036b16" ed="J"/>形，何卵之有？列子者，以道自豐，而欲使人必信<anchor xml:id="nkr_note_add_0036b1601" n="0036b1601"/><anchor xml:id="beg0036b1601" n="0036b1601"/>己<anchor xml:id="end0036b1601"/>也，
<lb n="0036b17" ed="J"/>宜使人得而相之也。相，視也。</p><p xml:id="pJ34p0036b1712" cb:place="inline">通云：洞山土地，三十
<lb n="0036b18" ed="J"/>年不見洞山。</p></cb:div>
<lb n="0036b19" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b1901">明日，列子與之見壺子<note place="inline">至</note>因以爲波流故逃也。</p></cb:div>
<lb n="0036b20" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b2001">濕灰，委灰也。地不無文，順地也。頹然不震，雜然不正，
<lb n="0036b21" ed="J"/>亡名亡德，窟於委灰，是杜德也。權，用也。杜權，未杜德
<lb n="0036b22" ed="J"/>也。權杜而實不杜也，故易見也。天壤，天區也。發於踵，
<lb n="0036b23" ed="J"/>非息於踵也，故其善猶見也。不齊，謂不定不動也。太
<lb n="0036b24" ed="J"/>空沖然，物莫能勝，故視之不齊也。衡者，平之機也。與
<lb n="0036b25" ed="J"/>爲高，與爲下，故不齊也。審，瀋也，沫也。一曰水停爲審，
<lb n="0036b26" ed="J"/>緩而詳也。鯢桓，魚所盤曲也。淵有九，此處三焉，其息
<lb n="0036b27" ed="J"/>深也。虛而委蛇，莫知誰何而始惝然失也。示之以宗
<lb n="0036b28" ed="J"/>也。宗者，極也，返其宜也。</p><p xml:id="pJ34p0036b2810" cb:place="inline">通云：國師在三藏眼睛裡。</p></cb:div>
<lb n="0036b29" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036b2901">然後列子自以爲未始學<note place="inline">至</note>一以是終。</p></cb:div>
<lb n="0036b30" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036b3001">豕，人也。人，豕也。人立而啼者，豕也。忘乎物，故一之也。
<pb n="0036c" ed="J" xml:id="J34.B296.0036c"/>
<lb n="0036c01" ed="J"/>遺事，故不親事。紛然者，應量之跡，而抱蜀者自封也。
<lb n="0036c02" ed="J"/>一以是終，故莫知其終也。</p><p xml:id="pJ34p0036c0211" cb:place="inline">通云：孛荷，孛荷。又云：苕
<lb n="0036c03" ed="J"/>帚，糞箕。</p></cb:div>
<lb n="0036c04" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036c0401">無爲名尸<note place="inline">至</note>故能勝物而不殤。</p></cb:div>
<lb n="0036c05" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036c0501">不以名也，不以謀也，不以事也，不以知也，如鏡照物，
<lb n="0036c06" ed="J"/>虛之至也。夫鏡何有哉？</p><p xml:id="pJ34p0036c0610" cb:place="inline">通云：打破鏡來，與汝相見。</p></cb:div>
<lb n="0036c07" ed="J"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ34p0036c0701">南海之帝爲倏<note place="inline">至</note>七日而渾沌死。</p></cb:div>
<lb n="0036c08" ed="J"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ34p0036c0801">將欲剖吾樸也，不知其喪吾榖也。谷神不死。</p><p xml:id="pJ34p0036c0818" cb:place="inline">通云：
<lb n="0036c09" ed="J"/>鑿開五位，裂破三玄，是死句不是活句？</p></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0027a0401" to="#end0027a0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027a1801" to="#end0027a1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027a2201" to="#end0027a2201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027a2601" to="#end0027a2601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027b1401" to="#end0027b1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">踞</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21410">󵎢</g></rdg></app>
<app from="#beg0027b1402" to="#end0027b1402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">麈</lem><rdg wit="#wit1">塵</rdg></app>
<app from="#beg0027b1901" to="#end0027b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027b2001" to="#end0027b2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0027c0801" to="#end0027c0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028b0601" to="#end0028b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028c0801" to="#end0028c0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028c0802" to="#end0028c0802"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028c0803" to="#end0028c0803"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0028c1001" to="#end0028c1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029a2701" to="#end0029a2701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">耦</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21399">󵎗</g></rdg></app>
<app from="#beg0029b1901" to="#end0029b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029b2001" to="#end0029b2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029c0401" to="#end0029c0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029c1801" to="#end0029c1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030a0901" to="#end0030a0901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030a2401" to="#end0030a2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030a2402" to="#end0030a2402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030b0801" to="#end0030b0801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030b1901" to="#end0030b1901"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030b1902" to="#end0030b1902"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030c1001" to="#end0030c1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030c1002" to="#end0030c1002"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030c1401" to="#end0030c1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0030c3001" to="#end0030c3001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031a0401" to="#end0031a0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031a0402" to="#end0031a0402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031b1001" to="#end0031b1001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031b1101" to="#end0031b1101"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0031c2501" to="#end0031c2501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032a1501" to="#end0032a1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032b0601" to="#end0032b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032b1801" to="#end0032b1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0032c1201" to="#end0032c1201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c1202" to="#end0032c1202"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c1203" to="#end0032c1203"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c1401" to="#end0032c1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c1501" to="#end0032c1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0032c2001" to="#end0032c2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a1201" to="#end0033a1201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a1401" to="#end0033a1401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2001" to="#end0033a2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2301" to="#end0033a2301"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2302" to="#end0033a2302"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2401" to="#end0033a2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已<note type="cf1">T48n2003_p0176b11</note><note type="cf2">X78n1553_p0488c15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2402" to="#end0033a2402"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2501" to="#end0033a2501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2502" to="#end0033a2502"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2801" to="#end0033a2801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033a2802" to="#end0033a2802"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033b0601" to="#end0033b0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033b1501" to="#end0033b1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033b1601" to="#end0033b1601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033b1602" to="#end0033b1602"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033b2201" to="#end0033b2201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">杙</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB01666">𣏾</g></rdg></app>
<app from="#beg0033c0701" to="#end0033c0701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0033c2001" to="#end0033c2001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034a1501" to="#end0034a1501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034b0401" to="#end0034b0401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034b0501" to="#end0034b0501"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034b1701" to="#end0034b1701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0034b2401" to="#end0034b2401"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035a0101" to="#end0035a0101"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035a0201" to="#end0035a0201"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035a0701" to="#end0035a0701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035a0702" to="#end0035a0702"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035b1301" to="#end0035b1301"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035c1801" to="#end0035c1801"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0035c3001" to="#end0035c3001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036a0601" to="#end0036a0601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036a0602" to="#end0036a0602"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036a2701" to="#end0036a2701"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0036b1601" to="#end0036b1601"><lem resp="#resp2" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0027a0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a0401">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027a1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a1801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027a2201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a2201">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027a2601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027a2601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027b1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1401">踞【CB】，<g ref="#CB21410">󵎢</g>【嘉興】</note>
<note n="0027b1402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1402">麈【CB】，塵【嘉興-CB】</note>
<note n="0027b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b1901">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027b2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027b2001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0027c0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0027c0801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0028b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028b0601">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0028c0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0801">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0028c0802" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0802">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0028c0803" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c0803">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0028c1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0028c1001">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0029a2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029a2701">耦【CB】，<g ref="#CB21399">󵎗</g>【嘉興】</note>
<note n="0029b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029b1901">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0029b2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029b2001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0029c0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029c0401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0029c1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0029c1801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030a0901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a0901">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030a2401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a2401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030a2402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030a2402">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030b0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b0801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030b1901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b1901">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030b1902" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030b1902">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030c1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030c1002" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1002">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030c1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c1401">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0030c3001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0030c3001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0031a0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031a0401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0031a0402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031a0402">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0031b1001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031b1001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0031b1101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031b1101">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0031c2501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0031c2501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032a1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032a1501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032b0601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032b1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032b1801">采【CB】，釆【嘉興】</note>
<note n="0032c1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1201">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032c1202" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1202">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032c1203" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1203">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032c1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032c1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c1501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0032c2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0032c2001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a1201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a1201">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a1401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a1401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2301">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2302" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2302">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="J34.0033a24.16" target="#nkr_note_add_0033a2401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2402" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2402">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2502" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2502">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2801">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033a2802" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033a2802">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b0601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033b1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1501">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033b1601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1601">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033b1602" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033b1602">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033b2201" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="J34.0033b22.02" target="#nkr_note_add_0033b2201">杙【CB】，<g ref="#CB01666">𣏾</g>【嘉興】</note>
<note n="0033c0701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033c0701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0033c2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0033c2001">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0034a1501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034a1501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0034b0401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b0401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0034b0501" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b0501">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0034b1701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b1701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0034b2401" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0034b2401">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035a0101" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0101">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035a0201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0201">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035a0701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035a0702" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035a0702">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035b1301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035b1301">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035c1801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035c1801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0035c3001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0035c3001">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0036a0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a0601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0036a0602" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a0602">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0036a2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036a2701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0036b1601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0036b1601">己【CB】，巳【嘉興】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>